Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Af hverju finna bara sumir vont bragð af gúrku?

Það er rétt sem spyrjandi bendir á að sumum finnast gúrkur mjög vondar. Við þekkjum það öll að smekkur er afar mismunandi og á það við um mat eins og flest annað. Sumir elska sjávarrétti á meðan aðrir geta ekki hugsað sér neitt betra en blóðuga nautasteik. Fyrir þessum skoðunum okkar geta legið ýmsar ástæður og í svari við spurningunni Af hverju er smekkur manna mismunandi? fer Gunnar Harðarson í ýmsar kenningar um ástæður ólíks smekks manna.



Ekki eru allir á eitt sáttir um ágæti agúrkunnar

Það virðist hins vegar að óbeit manna á gúrkum nái oft dýpra en að vera bara einfalt smekksatriði. Flestum finnast agúrkur vera afar bragðlausar og þeir finna líka litla sem enga lykt af þeim. Er þeim oftast lýst sem vatnskenndum með léttu bragði sem svipi til melónu. Aðrir vilja hins vegar meina að þeir finni beiskt og vont bragð af gúrkum og þeir þola illa af þeim lyktina. Höfundur hafði samband við nokkra aðila sem hann vissi að hefðu mikla óbeit á gúrkum. Öll sögðust þau finna beiskt eða "vemmilegt" bragð af gúrkum. Einnig nefndu flestir að þeim fyndist lyktin af gúrkum ógeðfelld.

Skýringin á þessu óbragði er ekki endilega matvendni eða sérstakur smekkur sumra, heldur er hægt að rekja hana til til lífræna efnisins fenýlþíókarbamíðs (e. phenylthiocarbamide) eða PTC. Þeir sem hafa óbeit á gúrkum finna mjög beiskt bragð af PTC á meðan öðrum finnst það vera bragðlaust. Það er tiltekin genasamsæta sem stýrir því hvort fólk finnur bragð af PTC eða ekki. Rannsóknir benda til þess að það sé ríkjandi einkenni að finna bragð af PTC, en einhver merki eru þó um að það geti verið hálfríkjandi.

Til að útskýra þetta nánar skulum við kalla genið sem stýrir því að við finnum bragð af PTC T og genið sem stýrir því að ekki finnist bragð af PTC t. Allir sem væru með að minnsta kosti eitt T gen myndu þannig finna bragð af PTC, hvort sem genið á hinum litningnum væri T eða t. Þetta þýðir að þeir sem eru TT eða Tt finna bragð af PTC. Þeir sem eru með erfðasamsetninguna tt, eru sem sagt arfhreinir um víkjandi genið, finna hins vegar ekkert bragð af PTC.



Þrívíð mynd af byggingu PTC (fenýlþíókarbamíðs)

Einhverjar rannsóknir benda til þess að í raun sé um hálfríkjandi einkenni að ræða. Þetta þýðir að þeir sem eru TT finna meira bragð af PTC heldur en þeir sem eru arfblendnir um einkennið, sem sagt Tt. Hormónar virðast þó líka hafa áhrif á næmni einstaklinga gagnvart PTC, en hærra hlutfall kvenna en karla virðist geta greint efnið.

Það var efnafræðingur að nafni Arthur Fox sem fyrst uppgötvaði ólíka getu manna til að nema bragð af PTC árið 1931. Síðan þá hefur erfðafræði þessa einkennis verið rannsökuð mikið. Samsætan er hluti af genafjölskyldu sem stýrir næmni manna fyrir beisku bragði. Benda rannsóknir til þess að um afar fornt einkenni sé að ræða sem megi rekja til forvera mannsins í Afríku. Hefur það það verið tengt við hinar ýmsu matarvenjur fólks, ekki aðeins gúrkuneyslu, og þykja rannsóknirnar því afar mikilvægar vegna manneldissjónarmiða. Einnig þykir áhugavert hversu ólík tíðni gensins T er á milli stofna manna, en mjög misjafnt er hversu há tíðni einstaklinga sem nema PTC er.

Um gagnsemi þess að nema PTC er lítið vitað. Eiginleiki mannsins til að finna beiskt bragð er þó venjulega hluti af vörnum líkamans gegn eitruðum og óæskilegum efnum. Þetta þýðir þó ekki að maðurinn geti ekki líka fundið beiskt bragð af efnum sem eru í raun skaðlaus, en gúrkuát er til dæmis með öllu hættulaust þó ekki líki öllum af þeim bragðið.

Frekara lesefni á Vísindavefnum:

Heimildir og myndir:

  • Drayna, D. 2005. Genetics of individual differences in bitter taste perception: lessons from the PTC gene. Clinical genetics, 67(4):275-280.
  • Drewnowski, D. og C. Gomez-Carneros. 2000. Bitter taste, phytonutrients and the consumer: a review. The American Journal of Clinical Nutrition, 72(6): 1424-1435.
  • Reddy, B.M. og D.C. Rao. 1989. Phenylthiocarbamide taste sensitivity revisited: complete sorting test supports residual family resemblance. Genetic Epidemology, 6(3): 413-421.
  • Encyclopedia Britannica
  • Wikipedia Encyclopedia: Cucumber

  • Wikipedia Encyclopedia: Phenylthiocarbamide

Útgáfudagur

25.3.2009

Spyrjandi

N.N.

Höfundur

Tilvísun

Margrét Björk Sigurðardóttir. „Af hverju finna bara sumir vont bragð af gúrku?“ Vísindavefurinn, 25. mars 2009. Sótt 24. október 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=52116.

Margrét Björk Sigurðardóttir. (2009, 25. mars). Af hverju finna bara sumir vont bragð af gúrku? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=52116

Margrét Björk Sigurðardóttir. „Af hverju finna bara sumir vont bragð af gúrku?“ Vísindavefurinn. 25. mar. 2009. Vefsíða. 24. okt. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=52116>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Gítar

Gítar er strengjahljóðfæri, yfirleitt með sex strengi sem leikið er á með fingrum eða nögl. Hægt er að rekja uppruna nútímagítars til Spánar á 16. öld en þar þróaðist hann m.a. fyrir áhrif araba. Í klassískum spænskum gítar eru strengirnir nú á dögum yfirleitt úr næloni. Rafmagnsgítarar komu fyrst fram á sjónarsviðið um 1930.