Myndi innganga í ESB hafa í för með sér upptöku evru og breytingu á húsnæðislánum?

Nafn þitt

Netfang þitt

Netfang móttakanda

Ruslpóstvörn =

Svar

Myndi innganga í ESB hafa í för með sér upptöku evru og breytingu á húsnæðislánum?
Spyrjandi var með nokkrar spurningar og þeim er hér öllum svarað:

1. Myndi innganga í ESB hafa í för með sér upptöku evru?
2. Myndi innganga í ESB breyta lánakjörum húsnæðislána?
3. Myndi innganga í ESB hafa í för með sér lægri lánavexti húsnæðislána?
4. Myndi innganga í ESB hafa í för með sér að húsnæðislán greiddist hraðar upp?
5. Myndi innganga í ESB hafa í för með sér lægri stýrivext og verðbólgu?

Almenna reglan í Evrópusambandinu er að þátttökulönd taka upp evruna nema þau semji sérstaklega um að gera það ekki. Danir sömdu þannig um að halda dönsku krónunni en gera það þó einungis að nafni til. Í framkvæmd er gengi dönsku krónunnar fest við evruna svo að efnahagsáhrifin fyrir Dani af því að vera með eigin mynt eru engin eða nánast engin.

Auk Dana eru þó nokkur önnur lönd ESB ekki búin að taka upp evru. Skýringin á því er fyrst og fremst að til þess að taka upp evruna þurfa þau að uppfylla nokkuð ströng efnahagsleg skilyrði. Þannig þurfa þau að ná að halda verðbólgu lágri, nánar tiltekið ekki meira en 1,5% hærri en það sem hún er að meðaltali í þeim þremur löndum evrusvæðisins þar sem hún er lægst. Þau þurfa einnig að hafa góð tök á ríkisfjármálum, fjárlagahallinn má ekki vera meiri en 3% af vergri landsframleiðslu og skuldir hins opinbera ekki meira en 60% af vergri landsframleiðslu. Vextir á skuldabréfum til langs tíma þurfa líka að vera lágir, ekki meira en 2% hærri en að meðaltali í þeim þremur evrusvæðislöndum þar sem þeir eru lægstir. Þá þarf að takast að halda gengi gjaldmiðils landsins sem ætlar að taka upp evruna nokkuð stöðugu gagnvart evru í aðdraganda upptökunnar.

Það getur því verið talsvert erfitt að fá að taka upp evru eftir að land hefur gengið í ESB. Sum ríki eru raunar alls ekkert að flýta sér að því og halda því eigin gjaldmiðli á meðan. Geta raunar að því er virðist gert það jafnlengi og þau lystir svo að ekki þarf að taka skylduna til að taka upp evru bókstaflega. Má þar nefna frændur okkar Svía. Þeir höfnuðu því í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2003 að taka upp evruna og Svíar hafa ekki tekið nein skref í átt að evru en einhver umræða er í Svíþjóð um að endurskoða þá ákvörðun. Sænska krónan er ólíkt þeirri dönsku ekki með fast gengi gagnvart evru og því myndi það hafa talsverð áhrif á sænskt efnahagslíf að taka upp evruna. Stærsta ESB-ríkið sem hefur ekki tekið upp evru er Pólland en önnur ríki eru Tékkland, Ungverjaland og Rúmenía. Búlgaría var síðasta ríkið til að taka upp evru, í ársbyrjun 2026.

Ef Ísland gengi í ESB yrðum við því að uppfylla sömu skilyrði og aðrir til að mega taka upp evruna. Það gæti reynst nokkur áskorun og tekið einhvern tíma, þótt ómögulegt sé að segja til um það hve langan. Búlgaría gekk í ESB árið 2007 en tók ekki upp evruna fyrr en 2026 svo að dæmi sé tekið. Önnur lönd hafa verið fljótari.

Ef Ísland gengi í ESB og tæki upp evruna hefði það án efa veruleg áhrif á íslenskt efnahagslíf, þar með talið vexti. Þannig er til dæmis líklegt að vextir yrðu eitthvað lægri en ella, hvort sem horft er til stýrivaxta, inn- eða útlánsvaxta. Það myndi ekki sjálfkrafa breyta því hve hratt lán greiðast upp en breyta greiðslubyrðinni í hverjum mánuði. Þá má telja líklegt að minna yrði um verðtryggð lán en nú. Á móti kæmi að lægri vextir fengjust á innlán og skuldabréf, sem meðal annars hefði áhrif á lífeyriskerfið en það er langstærsti eigandi skuldabréfa í íslenskum krónum.

Myndir:

• Chris Yunker. (2018, 1. ágúst). Reykjavik. Flickr. Birt undir CC BY 2.0 leyfi. https://flickr.com/photos/chris-yunker/30067756668
• axelle b. Euro Banknotes. https://www.publicdomainpictures.net/en/view-image.php?image=150638&picture=euro-banknotes

...