Er hægt að framleiða eigin hrafntinnu án þess að nota eldgos?

Nafn þitt

Netfang þitt

Netfang móttakanda

Ruslpóstvörn =

Svar

Er hægt að framleiða eigin hrafntinnu án þess að nota eldgos?
Örstutta svarið við spurningunni er: Sennilega er hægt að framleiða hrafntinnu úr ríólít-dufti en til þess þyrfti að minnsta kosti háhitaofn.

Aðeins lengra svar

Hrafntinna er ríólít-gler — kísilsúr bergkvika sem storknaði svo hratt að ekki gafst tími fyrir kristalla að myndast. Samkvæmt því þyrfti ekki annað en að bræða ríólít (áður nefnt líparít) í ofni og hraðkæla síðan. Steinullarverksmiðjan á Sauðárkróki framleiðir steinullina með þessum hætti úr blágrýti, að vísu þarf að „stilla af“ efnasamsetninguna þannig að allar steindir basaltsins bráðni við sama hitastig, og bráðin „frjósi“ sömuleiðis öll í senn við kólnun, (lágbræðslupunktur, e. eutectic, heitir það).

Í tilviki hrafntinnu mun þetta þó vera tæknilega æði vandasamt þar sem í því ferli kemur uppleyst vatn mjög við sögu, lækkar bræðslumarkið og minnkar seigju efnisins margfalt. Ef brætt væri undir vatnsþrýstingi myndi bráðin sennilega „hvellfrjósa“ ef vatnsþrýstingurinn félli.

Uppflettirit gefa bræðslumark ríólítglers í lofti 1312°C, í náttúrunni bráðnar ríólítkvika úr vötnuðu bergi, til dæmis í niðurstreymandi hafsbotnsflekum eða í rótum eldfjalla, við 700–900°C.

Frekari fróðleikur

Norðan við náttúrufræðahúsið Öskju í Reykjavík er myndarlegur hrafntinnuklumpur sem um var sögð eftirfarandi saga — höfundur hefur ekki fengið hana staðfesta: Á ofanverðum 5. áratug 20. aldar leituðu bandarískir stjarnfræðingar til Þorbjarnar Sigurgeirssonar eðlisfræðings, sem þá var framkvæmdastjóri Rannsóknaráðs ríkisins (Atvinnudeildar Háskólans), með beiðni um að hann útvegaði íslenska hrafntinnu, náttúrlegt gler, sem úr mætti slípa holspegla í stjörnusjónauka.^[1] Ástæðan var sögð sú að þeim hafði mistekist að smíða slíkan holspegil úr tilbúnu gleri, það vildi springa við kólnun. Þorbjörn sendi til baka nokkra hrafntinnuklumpa (hinn stærsta 49 cm í þvermál) úr Hrafntinnuskeri nærri Landmannalaugum en einn varð eftir. Í ljós kom þó að hrafntinnan var ekki nægilega „hrein“ því í henni voru smásæjar innlyksur: kristallar og loftbólur. Og um sömu mundir tókst fyrirtækinu Corning Inc. að framleiða gler sem dugði.

Varðandi þessa sögu má bæta því við að holspeglar - eins og flestir speglar - eru gerðir úr burðarefni sem þolir vel hitabreytingar án þess að aflagast (lágur þanstuðull), svo sem gleri eða gler-keramík: pýrex-gleri, kvars-gleri og sérhæfðu gler-keramik, og á það úðað speglandi efni: silfri, gulli, áli. Einnig að þvermál holspegils er 10–25 cm í sjónaukum áhugamanna en 8–10 m í samsettum speglum stjörnuskoðunarstöðva (observatories).

Tilvísun:

1. ^ Stjörnusjónaukar eru tvenns konar, annars vegar eru glerlinsur notaðar til að safna ljósinu (kenndir við Galileo eða Kepler sem báðir notuðu slíka), hins vegar er notaður holspegill eða holspeglar, og kenndir eru við Newton sem smíðaði sér þannig áhald til að komast hjá áhrifum mismunandi ljósbrotsþátta ljóssins (e. dispersion).

Myndir:

• Tjflex2. (2010, 2. ágúst). Obsidian. Flickr. Birt undir CC BY-NC-ND 2.0 leyfi. https://www.flickr.com/photos/tjflex/4905866850
• Mynd af hrafntinnuklumpi við Öskju: JGÞ.

...