Hvaða aðferðir gagnast best við lestrarkennslu í grunnskóla?

Nafn þitt

Netfang þitt

Netfang móttakanda

Ruslpóstvörn =

Svar

Hvaða aðferðir gagnast best við lestrarkennslu í grunnskóla?
Á fyrsta ári grunnskólans læra börn að lesa og þjálfa lestur þar til þau ná að lesa úr bókstöfum áreynslulaust, þau ná lestrarfærni (lesfimi). Vegna þess hversu stórt hlutverk lestrarfærni leikur í námi nemenda, sem samkvæmt rannsóknum hefur síðan áhrif á félagslega, tilfinningalega, efnahagslega og líkamlega velferð fólks, er lestrarnám og lestrarkennsla eitt mest rannsakaða svið innan menntavísinda.

Hundruðir rannsókna frá síðustu aldamótum hafa aukið þekkingu á því hvernig best er að haga lestrarkennslu. Margsannað er að hægt er að koma í veg fyrir lestrarvanda hjá meginþorra barna. Það næst með því að huga að undirbúningi snemma, að leika með hljóð tungumálsins og skima fyrir erfiðleikum hjá leikskólabörnum. Síðan þarf að gefa börnum gagnreynda lestrarkennslu á fyrsta ári grunnskólans.

Í gagnreyndri lestrarkennslu er unnið með hljóð tungumálsins og þau tengd við bókstafi, einn af öðrum, börnin læra að tengja hljóð bókstafa saman og lesa heil orð. Með því að lesa sömu orðin aftur og aftur ná börn að lesa orðin án þess að þurfa að stafa sig í gegnum þau, og eftir mikla þjálfun verður lesturinn auðveldur. Samkvæmt fjölda rannsókna nær mikill meirihluti barna (95%) tökum á lestri með þessari kennsluaðferð (hljóðaaðferð), en það er aðeins lítill hluti (5–10%) sem lærir að lesa hvort sem hljóðaðferð er notuð eða ekki. Rannsóknir sýna glöggt að munur á lestrarfærni meginþorra barna stafar af misgóðri lestrarkennslu, ekki af því að þau séu með mismikla hæfileika. Gagnreynd lestrarkennsla beinist aðeins að lestri bókstafa þangað til lestrarfærnin næst.

Í gagnreyndri lestrarkennslu er fylgst með árangri kennslunnar hjá hverju barni með réttmætum og áreiðanlegum lesfimiprófum. Ef barn sýnir hægari framfarir í lestri en jafnaldrar á fyrsta árinu þarf að efla stuðning strax, fylgjast með framvindunni og hafa væntingar um að öll börn nái tökum á lestrinum. Ef ekki er gefinn viðunandi stuðningur til þeirra sem sýna hægari framfarir, dragast börnin aftur úr með alvarlegum afleiðingum, samkvæmt fjölda rannsókna hérlendis og erlendis.

Lestrarfærnin þarf að vera orðin góð ekki seinna en í þriðja bekk, til að börn geti farið að nýta sér lestur til þekkingarauka, þau nái að lesa til að læra. Þá reynir á kunnáttu í tungumálinu, orðaforða skólans, sem hefur þróast í samskiptum frá fæðingu, heima og í skóla, ekki síst hvort skólastarfið hefur byggst á ofangreindum rannsóknaniðurstöðum.

Gagnreynt máleflandi grunnskólastarf

Strax á fyrsta ári grunnskólans, aðskilið lestrarkennslunni, þarf að halda áfram að fræða börn um heiminn og þá gildir hið sama og í leikskólastarfi: Því ríkulegri sem kennsluhættir eru, því öflugri sem málnotkunin er, þeim mun meira læra börnin, þekkingin vex, færnin í tungumálinu eflist og orðaforðinn stækkar. Þessum viðfangsefnum ber ekki að blanda inn í lestrarkennsluna, því þá er vikið frá því sem einkennir gagnreynda lestrarkennslu sem skilar árangri hjá meginþorra barna. Lestrarkennslan þarf að eiga sér stað á ákveðnum tíma skóladagsins og þekkingaröflun á öðrum tímum, í fyrsta bekk grunnskólans.

Þegar lestrarfærni er svo náð stig af stigi bætist sjálfstæður lestur smám saman við ásamt ritun, en það er meginaðferð nemenda við að afla sér þekkingar í öllum námsgreinum. Gagnreynt grunnskólastarf nær til allra þátta málnotkunar, hlustun, tal, lestur og ritun, þegar nemendur fást við námið í öllum námsgreinum, þannig að hver einasti nemandi efli þekkingu sína og hugsun eins og nám gerir kröfur um á hverju skólastigi.

Fyrir þau sem vilja vita meira og dýpka skilning sinn má benda á lista yfir gagnlegar heimildir og frekara lesefni, neðst í svari sama höfundar við spurningunni Hvað merkir að kennsluaðferðir séu gagnreyndar?

Mynd:

• Yfirlitsmynd: Pickpik. (Sótt 7.05.2026).

...