Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Persona.is

Er það þekkt að Alzheimers-sjúklingar kannist ekki við eigin spegilmynd?

Upprunalega spurningin hljóðaði svona:
Er það til í dæminu að Alzheimers-sjúklingar líti í spegil og þekki ekki sjálfan sig?

Stutta svarið við spurningunni er: Já, það getur átt sér stað.

Fyrirbærinu var sennilega fyrst lýst árið 1928. Þar var um að ræða tæplega sjötugan karlmann með heilabilun. Þegar hann sá sig í spegli reyndi hann stundum að komast á bak við spegilinn til að tala við karlinn sem hann sá og gefa honum tóbak eða peninga.

Þetta fyrirbæri, að þekkja ekki eigin spegilmynd, er það algengt að það hefur verið kallað spegileinkenni (e. mirror sign). Spegileinkenni er hinsvegar ónákvæmt hugtak og segir ekkert um það hvaða erfiðleikar liggja að baki. Skilgreiningin á þessu fyrirbæri virðist einnig stundum á reiki og skyldum fyrirbærum ruglað saman. Það er til dæmis ákveðin skörun milli spegileinkennis og þeirrar haldvillu (e. delusion), eða trúar, að óboðinn gestur hafi tekið sér búsetu á heimili sjúklingsins (e. phantom border syndrome).

Trúlega á meirihluti, ef ekki allir, langt leiddra Alzheimers-sjúklinga í þeim vanda að þekkja ekki sína eigin spegilmynd. Oft er nauðsynlegt að hylja að fjarlægja spegla á heimilum fólks með þetta vandamál.

Það er athyglisvert að sjúklingar sem þekkja ekki sjálfa sig í spegli geta stundum þekkt þá sem standa við hliðina á þeim. Það getur bent til þess að í sumum tilvikum tengist spegileinkenni einhvers konar skerðingu í sjálfsvitund. Mjög líklegt er að skýringar á spegileinkenni séu fleiri en ein og sennilega eru þær ólíkar eftir því á hvaða stigi heilabilunarsjúkdómurinn er. Einnig getur önnur hugræn skerðing átt hlut í erfiðleikunum með ýmsum hætti og þannig getur spegileinkenni orsakast af samspili skerðingar í ýmsum hugrænum þáttum.

Oft þekkja einstaklingar með langt genginn Alzheimers-sjúkdóm ekki spegilmynd sína þó slíkt geti einnig komið fram hjá þeim sem hafa vægari sjúkdómseinkenni svo og skerta heilastarfsemi af öðrum orsökum.

Nefnt hefur verið að á milli 2 og 10% Alzheimers-sjúklinga þekki ekki sjálfa sig í spegli. Hvað svona tölur þýða er þó óljóst því það skiptir máli á hvaða stigi sjúkdómsins þeir eru sem rannsakaðir eru. Trúlega á meirihluti, ef ekki allir, langt leiddra Alzheimers-sjúklinga í þessum vanda og færri þeirra sem eru minna veikir. Það er ekki venja að meta hvort sjúklingar þekki sig í spegli svo þeir gætu verið fleiri en við höldum.

Það getur auðvitað valdið kvíða og æsingi hjá sjúklingi sem hefur alvarlega hugræna skerðingu að sjá fólk sem hann hlýtur að álykta sem svo að séu óboðnir gestir þar sem hann áttar sig ekki á eigin spegilmynd. Það getur því verið nauðsynlegt að hylja eða fjarlæga spegla á heimilum fólks með þetta vandamál. Aðrar meðferðarleiðir hafa verið nefndar en gagnsemi þeirra er óljós.

Heimildir:
  • Caddell, L. S. og Clare, L. (2010). The impact of dementia on self and identity: A systematic review. Clinical Psychology Review, 30, 113-126.
  • Chandra, S. R. og Issac, T. G. (2014). Neurodegeneration and mirror image agnosia. North American Journal of Medical Science, 6(9), 472-477.
  • Connors, M. H. og Coltheart, M. (2011). On the behaviour of senile dementia patients vis-à-vis the mirror: Ajuriaguerra, Srejilevitch and Tissot (1963). Neuropsychologia, 49, 1679-1692.
  • Mulcare, J.L., Nicolson, S.E., Bisen, V.S. og Sostre, S.O. (2012). The mirror sign: A reflection of cognitive decline? Psychosomatics, 53(2), 188-192.
  • Yoshida, T., Yuki, N. og Nakagawa, M. (2006). Complex visual hallucination and mirror sign in posterior cortical atrophy. Acta Psychiatrica Scandinavica, 114, 62-66.

Mynd:

Útgáfudagur

4.2.2015

Spyrjandi

Heiðrún Erna Hlöðversdóttir

Höfundur

María K. Jónsdóttir

sérfræðingur í klínískri taugasálfræði við Landspítala háskólasjúkrahús og dósent í sálfræði, Háskólanum í Reykjavík

Tilvísun

María K. Jónsdóttir. „Er það þekkt að Alzheimers-sjúklingar kannist ekki við eigin spegilmynd?“ Vísindavefurinn, 4. febrúar 2015. Sótt 20. janúar 2018. http://visindavefur.is/svar.php?id=27530.

María K. Jónsdóttir. (2015, 4. febrúar). Er það þekkt að Alzheimers-sjúklingar kannist ekki við eigin spegilmynd? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=27530

María K. Jónsdóttir. „Er það þekkt að Alzheimers-sjúklingar kannist ekki við eigin spegilmynd?“ Vísindavefurinn. 4. feb. 2015. Vefsíða. 20. jan. 2018. <http://visindavefur.is/svar.php?id=27530>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Plástur

Plástur sem margir þekkja undir heitinu Band-Aid var fundinn upp árið 1920. Thomas Anderson og Earle Dickson þróuðu hann handa eiginkonu Dicksons. Hún átti það til að skera sig við eldamennsku og með plástrinum gat hún lokað litlum sárum án aðstoðar. Árið 1924 bjó fyrirtækið Johnson & Johnson til vél sem fjöldaframleiddi sótthreinsaða plástra og þeir voru mikið notaðir í seinni heimsstyrjöldinni.