Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Hvaðan kemur heitið á bergtegundinni basalti?

Basalt er algengasta bergtegund á jörðu, og mynda basalthraun til dæmis nær allan hafsbotninn. Basalt er einnig útbreitt á tunglinu, á Mars og hinum innri plánetum sólkerfisins.

Nafnið á þessari mikilvægu bergtegund er sennilega upprunnið í Egyptalandi fyrir meir en fimm þúsund árum. Egyptar nota nafnið basanos fyrir svartar og vel slípaðar steinplötur, sem voru notaðar til að greina gæði málma, einkum gulls. Basanos er krotsteinn (e. touchstone), en þegar gull eða annar málmur var dreginn yfir svörtu plötuna, þá skildi gullið eftir sig gyllta rák. Litur rákarinnar sem myndaðist á plötunni var mælikvarði á gæði gullsins. Úr orðinu basanos í Egyptalandi kom síðan orðið basants í Grikklandi hinu forna og enn síðar orðið basalt í latínu Rómaveldis.

Kleópatra höggvin í basalt.

Egyptar höfðu annað og mun mikilvægara brúk fyrir basalt, en það var sem hráefni í fagrar höggmyndir, ker og skálar. Basalt hefur verið eftirsótt hráefni fyrir listamenn í Egyptalandi, í fyrsta lagi vegna þess að það er nær svartur steinn, og í öðru lagi vegna þess hvað bergið er fínkornótt. Þess vegna verður áferðin óvenjujöfn og vel slípuð.

Nú er búið að finna grjótnámurnar þar sem basaltið var unnið til að skapa þessar frábæru myndarstyttur af Kleópötru og faraóum Egyptalands. Námurnar eru flestar í einu basalthrauni sem er um 25 milljón ára gamalt. Það er Haddadin-basalthraunið fyrir vestan og norðvestan Kaíróborg. Engin eldvirkni hefur verið í Egyptalandi síðan þetta hraun rann.

Mynd:


Þetta svar er fengið af bloggsíðu Haraldar Sigurðssonar og birt hér með góðfúslegu leyfi.

Útgáfudagur

18.5.2012

Spyrjandi

Ritstjórn

Höfundur

Haraldur Sigurðsson

eldfjallafræðingur

Tilvísun

Haraldur Sigurðsson. „Hvaðan kemur heitið á bergtegundinni basalti?“ Vísindavefurinn, 18. maí 2012. Sótt 20. september 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=62626.

Haraldur Sigurðsson. (2012, 18. maí). Hvaðan kemur heitið á bergtegundinni basalti? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=62626

Haraldur Sigurðsson. „Hvaðan kemur heitið á bergtegundinni basalti?“ Vísindavefurinn. 18. maí. 2012. Vefsíða. 20. sep. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=62626>.

Chicago | APA | MLA

Frekara lesefni á Vísindavefnum

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Kjarnorka

Kjarnorka er langöflugasta náttúrulega orkulindin sem til er. Hún á upptök sín í atómkjörnunum. Kjarnorka sólarinnar gerir líf á jörðinni mögulegt. Menn hafa nýtt kjarnorku á ýmsa vegu. Í kjarnorkuverum er keðjuverkandi kjarnaklofnun notuð til að framleiða gufu sem er síðan látin knýja hverfla til rafmagnsframleiðslu. Kjarnorka verður annars vegar til við klofnun þyngstu atómkjarna og hins vegar við samruna léttustu kjarnanna.