Sólin Sólin Rís 10:29 • sest 16:00 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 15:58 • Sest 03:21 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 03:17 • Síðdegis: 15:37 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 09:31 • Síðdegis: 21:53 í Reykjavík

Er þjóðkirkjan ríkisstofnun?

Baldur S. Blöndal

Íslenskar ríkisstofnanir eru margar og mismunandi og engin algild skilgreining er til á ríkisstofnun. Í lögum um opinber fjármál er hugtakið ríkisaðili skilgreint sem: „aðilar sem fara með ríkisvald og þær stofnanir, sjóðir og fyrirtæki sem eru að hálfu eða meiri hluta í eigu ríkis og sveitarfélaga.“ Björg Thorarensen hefur svo skilgreint ríkisvald á eftirfarandi hátt: „vald sem stofnanir ríkisins hafa til að setja mönnum ákveðnar reglur til að koma á skipulagi og felur þetta vald í sér heimild til að beita menn þvingunum til þess að þessum reglum sé fylgt“.[1] Þjóðkirkjan fellur ekki undir þessa skilgreiningu enda fer hún hvorki með ríkisvald né heldur er hún í eigu ríkisins þó hún njóti stuðnings þess.

Þjóðkirkjan fer ekki með ríkisvald og er ekki í eigu ríkisins þótt hún njóti stuðnings þess. Á myndinni sést Dómkirkjan í Reykjavík.

Lög um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnarvoru sett í maí 1997 en af þeim má lesa að rekstrarfyrirkomulag þjóðkirkjunnar er sérstakt þar sem ríkið sér um að greiða laun starfsmanna hennar. Var þetta ákveðið með svonefndu kirkjujarðasamkomulagi frá 1997 þar sem þjóðkirkjan lét ríkinu í té allar kirkjujarðir gegn því að ríkið greiði starfsmönnum hennar laun og að prestar og starfsmenn biskupsembættis njóti réttinda sem opinberir starfsmenn. Með setningu laganna var ætlunin að skilgreina þjóðkirkjuna sem sjálfstæðan aðila gagnvart ríkinu þó hún nyti stuðnings þess. Var þá lögð áhersla á að þjóðkirkjan nyti sjálfstæðis til að haga innri málefnum sínum sjálf. Lögin eru jafnframt útfærsla á 62. gr. stjórnarskrárinnar sem kveður á um skyldu ríkisins til að „styðja og vernda“ kirkjuna. Var ætlunin með lögunum því að viðhalda þessum nánu tengslum en á sama tíma að aðgreina þjóðkirkjuna sem sjálfstæðan aðila gagnvart ríkinu sem slíku og tryggja henni fjármagn.

Því er ekki tækt að skilgreina þjóðkirkjuna sem ríkisstofnun, hún er sjálfstæður lögaðili sem nýtur stuðning ríkisins í formi ríkulegra fjárframlaga ár hvert. Innri málefni hennar eru á hennar eigin ábyrgð. Þessi stjórnskipulega staða kirkjunnar er afar sérstök og má rekja til sögu kirkjunnar auk hins sérstaka kirkjujarðasamkomulags. Í stuttu máli er þess vegna svarið við spurningunni: Þjóðkirkjan er ekki ríkisstofnun heldur sjálfstæður lögaðili í sérstöku sambandi við íslenska ríkið.

Tilvísun:
  1. ^ Björg Thorarensen. (2015). Stjórnskipunarréttur II: Handhafar ríkisvalds. bls. 30.
Heimildir:Mynd:

Höfundur

Baldur S. Blöndal

B.A.-nemi í lögfræði

Útgáfudagur

27.1.2020

Spyrjandi

Þorsteinn Davíð Stefánsson

Tilvísun

Baldur S. Blöndal. „Er þjóðkirkjan ríkisstofnun?“ Vísindavefurinn, 27. janúar 2020. Sótt 25. nóvember 2020. http://visindavefur.is/svar.php?id=64083.

Baldur S. Blöndal. (2020, 27. janúar). Er þjóðkirkjan ríkisstofnun? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=64083

Baldur S. Blöndal. „Er þjóðkirkjan ríkisstofnun?“ Vísindavefurinn. 27. jan. 2020. Vefsíða. 25. nóv. 2020. <http://visindavefur.is/svar.php?id=64083>.

Chicago | APA | MLA

Spyrja

Sendu inn spurningu LeiðbeiningarTil baka

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Senda grein til vinar

=

Er þjóðkirkjan ríkisstofnun?
Íslenskar ríkisstofnanir eru margar og mismunandi og engin algild skilgreining er til á ríkisstofnun. Í lögum um opinber fjármál er hugtakið ríkisaðili skilgreint sem: „aðilar sem fara með ríkisvald og þær stofnanir, sjóðir og fyrirtæki sem eru að hálfu eða meiri hluta í eigu ríkis og sveitarfélaga.“ Björg Thorarensen hefur svo skilgreint ríkisvald á eftirfarandi hátt: „vald sem stofnanir ríkisins hafa til að setja mönnum ákveðnar reglur til að koma á skipulagi og felur þetta vald í sér heimild til að beita menn þvingunum til þess að þessum reglum sé fylgt“.[1] Þjóðkirkjan fellur ekki undir þessa skilgreiningu enda fer hún hvorki með ríkisvald né heldur er hún í eigu ríkisins þó hún njóti stuðnings þess.

Þjóðkirkjan fer ekki með ríkisvald og er ekki í eigu ríkisins þótt hún njóti stuðnings þess. Á myndinni sést Dómkirkjan í Reykjavík.

Lög um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnarvoru sett í maí 1997 en af þeim má lesa að rekstrarfyrirkomulag þjóðkirkjunnar er sérstakt þar sem ríkið sér um að greiða laun starfsmanna hennar. Var þetta ákveðið með svonefndu kirkjujarðasamkomulagi frá 1997 þar sem þjóðkirkjan lét ríkinu í té allar kirkjujarðir gegn því að ríkið greiði starfsmönnum hennar laun og að prestar og starfsmenn biskupsembættis njóti réttinda sem opinberir starfsmenn. Með setningu laganna var ætlunin að skilgreina þjóðkirkjuna sem sjálfstæðan aðila gagnvart ríkinu þó hún nyti stuðnings þess. Var þá lögð áhersla á að þjóðkirkjan nyti sjálfstæðis til að haga innri málefnum sínum sjálf. Lögin eru jafnframt útfærsla á 62. gr. stjórnarskrárinnar sem kveður á um skyldu ríkisins til að „styðja og vernda“ kirkjuna. Var ætlunin með lögunum því að viðhalda þessum nánu tengslum en á sama tíma að aðgreina þjóðkirkjuna sem sjálfstæðan aðila gagnvart ríkinu sem slíku og tryggja henni fjármagn.

Því er ekki tækt að skilgreina þjóðkirkjuna sem ríkisstofnun, hún er sjálfstæður lögaðili sem nýtur stuðning ríkisins í formi ríkulegra fjárframlaga ár hvert. Innri málefni hennar eru á hennar eigin ábyrgð. Þessi stjórnskipulega staða kirkjunnar er afar sérstök og má rekja til sögu kirkjunnar auk hins sérstaka kirkjujarðasamkomulags. Í stuttu máli er þess vegna svarið við spurningunni: Þjóðkirkjan er ekki ríkisstofnun heldur sjálfstæður lögaðili í sérstöku sambandi við íslenska ríkið.

Tilvísun:
  1. ^ Björg Thorarensen. (2015). Stjórnskipunarréttur II: Handhafar ríkisvalds. bls. 30.
Heimildir:Mynd: