Fá hákarlar aldrei krabbamein og getur brjósk úr þeim læknað sjúkdóminn?

Nafn þitt

Netfang þitt

Netfang móttakanda

Ruslpóstvörn =

Svar

Fá hákarlar aldrei krabbamein og getur brjósk úr þeim læknað sjúkdóminn?
Stutta svarið við þessari spurningu er að hákarlar (eða aðrir fiskar) eru hvorki undanskildir því að fá krabbamein né hafa þeir uppgötvað lækningu við því. Sú mýta að hákarlar fái ekki krabbamein og jafnframt að brjósk þeirra innihaldi lækningu við krabbameini náði flugi á 10. áratug síðustu aldar. Árið 1992 birti Bandaríkjamaðurinn I. William Lane bók sem kallaðist hreinlega Hákarlar fá ekki krabbamein: hvernig hákarlabrjósk gæti bjargað lífi þínu. Bókin fékk talsverða umfjöllun í sjónvarpi árið 1993 og jafnframt var gefin út framhaldsbók árið 1996, Hákarlar fá enn ekki krabbamein.

Þrátt fyrir afdráttarlausan titil bókanna var því að vísu ekki haldið fram í bókunum að hákarlar fái aldrei krabbamein, heldur að þeir fái sjaldan krabbamein. Sú fullyrðing, að hákarlar fái sjaldan krabbamein, hefur vissulega staðist tímans tönn og á við um hinar ýmsu dýrategundir eins og rætt var í svarinu Geta allar lífverur fengið krabbamein? Á 10. áratug síðustu aldar var þó ótímabært að fullyrða nokkuð um slíkt, enda hafði engin kerfisbundin rannsókn á krabbameinstíðni meðal hákarla verið framkvæmd.^[1][2] Þess ber þó að geta að þekking okkar á krabbameinstíðni meðal hákarla er ýmsum takmörkunum háð, meðal annars því að erfitt er að kalla hákarla inn í reglubundna krabbameinsskimun. Betri titill á bókina hefði mögulega verið: Ég hef sjaldan heyrt af hákarli með krabbamein: kannski eru þeir með góðar krabbameinsvarnir, en óvíst er hvort bókin hefði fengið jafn mikla athygli fyrir vikið.

Því var einnig haldið fram í fyrrnefndri bók frá 1992 að hákarlabrjósk gæti læknað krabbamein. Þessi fullyrðing byggir á grein frá árinu 1983 þar sem því var lýst hvernig hákarlabrjósk getur hamlað æðamyndun.^[3] Vitað var að efni í brjóski hamla æðamyndun og ástæða þess er sú að brjósk er æðalaus vefur og því er æðamyndun stöðugt bæld í brjóski, hvort sem um er að ræða brjósk hákarls eða annarra dýra. Brjóskfiskar, eins og hákarlar, hafa nær eingöngu brjósk í beinagrind sinni (en ekki bein, eins og beinfiskar) og því fólst áhuginn á hákarlabrjóski í því að hægt væri að vinna umtalsvert meira brjósk úr hákarli heldur en úr dýrum eins og beinfiskum eða spendýrum.^[4] Að hákarlabrjósk hafi sérstakan lækningarmátt vegna þess að hákarlar fái sjaldan krabbamein er því byggt á tveimur algjörlega óháðum staðreyndum. Enda eru engin rökrétt tengsl milli þess að lífvera fái sjaldan eða ekki krabbamein og að lækning felist í því að innbyrða líkama þeirrar lífveru. Með sömu röksemdarfærslu mætti ætla að við myndum glóa eftir að hafa innbyrt lífverur sem lífljóma, en svo er (því miður) ekki.

Hugmyndin um það að bæling á æðamyndun geti verið gagnleg meðferð gegn krabbameini er þó á rökum reist. Þegar æxli stækka skapast þörf fyrir nýjar æðar sem geta flutt næringarefni og súrefni til fruma inni í æxlinu og því er æðamyndun nauðsynlegur partur af vexti æxla. Nokkrar klínískar rannsóknir á efnablöndum unnum úr hákarlabrjóski voru gerðar upp úr aldamótunum en engar þeirra reyndust vera árangursríkar meðferðir gegn krabbameini. Það þýðir þó ekki að bæling á æðamyndun geti ekki reynst gagnleg meðferð gegn krabbameinum, en frekari rannsókna er þörf og eru þær enn í gangi. Jafnframt er mun fýsilegra að bera kennsl á þær sameindir sem hafa áhrif á æðamyndun og nýta í lyfjaþróun, án þess að hákarlar þurfi að koma þar við sögu.

Tilvísanir:

1. ^ Ostrander o.fl, 2004.
2. ^ Hagmann, 2000.
3. ^ Lee og Langer, 1983.
4. ^ Patra og Sandell, 2012.

Heimildir og myndir:

• Ostrander, G. K., Cheng, K. C., Wolf, J. C., og Wolfe, M. J. (2004). Shark cartilage, cancer and the growing threat of pseudoscience. Cancer research, 64(23), 8485-8491. https://doi.org/10.1158/0008-5472.CAN-04-2260
• Hagmann, M. (2000). Blowing shark cartilage out of the water. (2000). Science. https://www.science.org/content/article/blowing-shark-cartilage-out-water
• Lee, A. og Langer, R. (1983). Shark cartilage contains inhibitors of tumor angiogenesis. Science, 221(4616), 1185-1187. https://doi.org/science.6193581
• Patra, D. og Sandell, L. (2012). Antiangiogenic and anticancer molecules in cartilage. Expert reviews in molecular medicine, 14(e10). https://doi.org/10.1017/erm.2012.3
• Lu, C., Lee, J. J., Komaki, R., o.fl. (2010). Chemoradiotherapy with or without AE-941 in stage III non-small cell lung cancer: a randomized phase III trial. Journal of the national cancer institute, 102(12), 859-865. https://doi.org/10.1093/jnci/djq179
• Liu, X., Zhang, J., Yi, T., o.fl. (2025). Decoding tumor angiogenesis: pathways, mechanisms, and future directions in anti-cancer strategies. Biomarker research, 13(62). https://doi.org/10.1186/s40364-025-00779-x
• Yfirlitsmynd: Diego Delso - delso.photo. (2020, 27. júlí). Tiburón azul (Prionace glauca), canal Fayal-Pico, islas Azores, Portugal, 2020-07-27, DD 31.jpg. Wikimedia Commons. Birt undir CC BY-SA 4.0 leyfi.
• Hermanus Backpackers. (2009, 10. mars). Great white shark south africa.jpg. Wikimedia Commons. Birt undir CC BY 2.0 leyfi. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Great_white_shark_south_africa.jpg
• Sandra Cohen-Rose & Colin Rose. (2007, 3. mars). Shark Cartilage (409233161).jpg. Wikimedia Commons. Birt undir CC BY 2.0 leyfi. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Shark_Cartilage_(409233161).jpg
• Er það satt sem sonur minn segir mér, að hákarlar séu einu dýrin sem geta ekki fengið krabbamein?

Upprunalega hljóðuðu spurningarnar svona:

• Ég hef heyrt að hákarlar fá ekki krabbamein, er það satt og fá aðrir fiskar krabbamein?
• Hvers vegna fær hákarlinn ekki krabbamein?
• Er það satt sem sonur minn segir mér að hákarlar séu einu dýrin sem geta ekki fengið krabbamein?

...