Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.
Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar
um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að
svara öllum spurningum.
Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að
svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki
nægileg deili á sér.
Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.
Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!
Holdýr (Cnidaria) er fylking dýra sem telur yfir 11.000 tegundir og eru meðal frumstæðustu fjölfruma dýra. Þeim er gjarnan skipt í fimm flokka eða dýrahópa.
Hveldýr (Hydrozoa)
Alls hefur um 3.600 tegundum hveldýra verið lýst. Hveldýr eru smáar lífverur, allt frá því að vera örfáir millimetrar upp í fáeina sentimetra að stærð. Flestar tegundir hveldýra fara bæði í gegnum holsepa og hveljustig en sumar tegundir hafa aðeins annað hvort formið allan sinn lífsferil. Holseparnir lifa gjarnan í sambýli og minna stundum á gróður frekar en dýr. Hveldýr eru aðallega sjávardýr en einnig eru til tegundir sem lifa í ferskvatni og kallast þau armslöngur eða örmlur. Um þau má lesa í svari sama höfundar við spurningunni Hvað eru örmlur?
Hveldýr af tegundinni Tubularia indivisa. Tegundin lifir í köldum sjó, dýrin eru holsepar sem mynda sambýli og minna nokkuð á blóm. Mynd tekin á 22 m dýpi við vesturströnd Noregs.
Marglyttur eða hveljur (Scyphozoa)
Rúmlega 200 tegundum af marglyttum hefur verið lýst og eru þær líklega þekktustu holdýrin. Nánast allar marglyttur eru sjávardýr. Langflestar tegundir eru botnfastir holsepar í upphafi en þroskast svo yfir í hveljur sem svífa um í sjónum. Marglyttur eru mjög misstórar, algengt er að þær séu á bilinu 2-40 cm í þvermál en til eru tegundir sem verða miklu stærri. Til að mynda getur brennihveljan (Cyanea capillata), sem er með stærstu marglyttum, orðið allt að 2 m í þvermál og brenniþræðirnir sem koma niður úr henni geta verið yfir 30 m að lengd. Á Vísindavefnum eru þónokkur svör um marglyttur sem nálgast má hér.
Brennihvelja (Cyanea capillata) er ein stærsta marglyttutegundin. Hún lifir í köldum sjó og er algeng við við Ísland.
Cubozoa eða 'box jellyfish'
Ekki er alveg ljóst hvað þessi flokkur ætti að kallast á íslensku, bæði hafa sést heitin sævespur og kubbhveljur en hvorugt er algengt. Alls eru þekktar rúmlega 50 tegundir. Eins og eiginlegar marglyttur byrja tegundir cubozoa lífið á holsepastigi en þroskast svo yfir á hveljustig. Stærðin er nokkuð breytileg eftir tegundum, á bilinu 1-30 cm í þvermál með brenniþræði allt að 3 m að lengd þegar mest er.
Tegundir þessa flokks holdýra finnast ekki við Ísland enda lifa þær fyrst og fremst í hlýjum sjó sunnar á hnettinum. Ólíkt marglyttum þá svífa þessar tegundir ekki bara um í sjónum heldur eru þær kröftug sunddýr. Tegundir innan cubozoa eru meðal eitruðustu lífvera jarðar. Aðallega er þar um að ræða tegundir af ættkvíslinni Chironex svo sem Chironex fleckeri sem kölluð er sævespa. Um þessa tegund er fjallað í svari við spurningunni Hvers konar dýr eru sævespur, eru þær mjög eitraðar? Talið er að á heimsvísu deyi einhverjir tugir manna árlega af völdum stungna frá tegundum sem flokkast til cubozoa holdýra.
Tegundin Chironex yamaguchii af flokki Cubozoa lifir í sjónum við Japan og Filippseyjar. Stungur af völdum Chironex yamaguchii eru mjög sársaukafullar og geta valdið dauða.
Kóraldýr og sæfíflar (Anthozoa)
Kóraldýr er tegundaauðugasti hópur holdýra með allt að 7.000 tegundir. Kóraldýr og sæfíflar eru holsepar alla ævi, föst við undirlag en svífa ekki um í sjónum. Sæfíflar standa einir og sér en kórallar mynda gjarnan sambýli. Margar tegundir kóralla mynda stoðgrind úr kalki og ef þeir lifa í sambýli þá getur smám saman byggst upp kóralrif. Nánar er fjalla um kóralla og sæfífla í svörum við spurningunum Hvernig verða kórallar til? og Hvað eru sæfíflar?
Sæfífill af ættkvíslinni Actinostola.
Stilkmarglyttur (Staurozoa)
Til Staurozoa, sem mögulega mætti kalla stilkmarglyttur á íslensku, teljast um 50 tegundir en lengi vel voru þær flokkaðar með eiginlegum marglyttum. Þessar tegundir hafa hveljuform en eru fastar við undirlag með stilk. Undirlagið getur til dæmis verið aðrar lífverur, svo sem þörungar, skeljar og sæbjúgu eða steinar, leðja eða sandur. Þetta eru fremur lítil dýr, oft 1-4 cm, lifa gjarnan á grunnsævi og eru algengari í köldum sjó en heitum. Þessi flokkur holdýra hefur lítið verið rannsakaður.
Tegund af ættkvíslinni Lucernaria.
Heimildir og myndir:
Ruppert, E. E., Fox, R. S., & Barnes, R. D. (2004). Invertebrate Zoology (7. útg.). Brooks/Cole–Thomson Learning.
Yfirlitsmynd: W. Carter. (2020, 2. maí). Cnidaria disturbing the pycnocline in Brofjorden at Sandvik.jpg. Wikimedia Commons. Birt undir CC BY-SA 4.0 leyfi. https://commons.wikimedia.org
Jón Már Halldórsson. „Hvað eru til margar tegundir af holdýrum?“ Vísindavefurinn, 20. apríl 2026, sótt 20. apríl 2026, https://visindavefur.is/svar.php?id=88566.
Jón Már Halldórsson. (2026, 20. apríl). Hvað eru til margar tegundir af holdýrum? Vísindavefurinn. https://visindavefur.is/svar.php?id=88566
Jón Már Halldórsson. „Hvað eru til margar tegundir af holdýrum?“ Vísindavefurinn. 20. apr. 2026. Vefsíða. 20. apr. 2026. <https://visindavefur.is/svar.php?id=88566>.
Sólin
Rís 05:38 • sest 21:17
Tunglið
Rís 00:00 • Sest 00:00
Flóð
Árdegis: 08:06 • Síðdegis: 20:29
Fjara
Árdegis: 02:01 • Síðdegis: 14:15
