Sólin Sólin Rís 06:59 • sest 19:43 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 00:00 • Sest 00:00 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 10:51 • Síðdegis: 23:14 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 04:14 • Síðdegis: 17:09 í Reykjavík
Sólin Sólin Rís 06:59 • sest 19:43 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 00:00 • Sest 00:00 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 10:51 • Síðdegis: 23:14 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 04:14 • Síðdegis: 17:09 í Reykjavík
LeiðbeiningarTil baka

Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=
Forsíða Náttúruvísindi og verkfræði Jarðvísindi Hvað eru Vatnsdalshólar í Austur-Húnavatnssýslu margir?

Flokkun:

18.9.2026
Náttúruvísindi og verkfræði Jarðvísindi

Hvað eru Vatnsdalshólar í Austur-Húnavatnssýslu margir?

Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir

Stutta svarið

Samkvæmt talningu frá árinu 2018, sem er byggð á gögnum sem aflað var með dróna og síðan unnin áfram í landupplýsingakerfi, eru hólarnir í Vatnsdal annað hvort 729 eða 1836. Talan fer eftir því hvaða viðmið er notað. Aðrar aðferðir eða önnur viðmið geta gefið aðra niðurstöðu.

Lengra svar

Því hefur löngum verið haldið fram að hólarnir í Vatnsdal, vötnin á Arnarvatnsheiði og eyjarnar á Breiðafirði væru óteljandi. Á Vísindavefnum er til svar um Breiðafjarðareyjarnar þar sem talan 2700-2800 er nefnd. Þar er jafnframt annað svar þar sem bent er á aðalvandinn við að telja eyjarnar, og fá þannig eina endanlega tölu, er að sjálfsögðu fólginn í því að skera úr um hvað skuli teljast eyja og hvað sé sker.

Það sama á við um Arnarvatnsheiðina og Vatnsdalshóla. Hvenær er vatnið vatn og hvenær er það pollur? Hvenær er hóllinn hóll og hvenær er hann þúfa?

Hvenær er hóllinn hóll?

Hvenær er hóllinn hóll?

Spurningar á borð við þessar hafa þó ekki komið í veg fyrir að fólk hafi reynt að slá tölu á fyrirbærin með ýmsum aðferðum. Sumarið 1960 héldu húnverskir skátar skátamót fyrir Norðlendinga við Vatnsdalshóla. Eins og siður er á slíkum mótum glímdu skátarnir við ýmis verkefni og var eitt þeirra að telja hólana, eins og sagt er frá í frétt í Morgunblaðinu 8. júlí 1960. Ekki kemur fram í fréttinni hvernig skátarnir skilgreindu hvað skildi teljast hóll og heldur ekki hvaða aðferð var beitt við talninguna en niðurstaðan skátanna var að hólarnir væru um 1120.

Sumarið 1993 gerði listakonan Finna Birna Steinsson tilraun til að telja hólana. Hennar aðferð fólst í því að fara yfir svæðið og reka prik niður í hvern hól. Hún komst fljótt að raun um að það var ekki einfalt að skilgreina fyrirbærið hól, eins og eftirfarandi texti úr Feyki ber með sér:
En fljótlega kom í ljós að þrátt fyrir mótaðar skilgreiningar reyndust vafaatriðin mörg eftir því sem verkinu miðaði áfram. Á ákveðnum svæðum eru hryggir og ranar sem erfitt reynist að skilgreina sem hóla. Einnig getur verið lítil bunga annaðhvort á iafnsléttu eða í aflíðandi halla sem vafi kann að leika á um hvort beri virðingarheitið hóll. Uppi á sumum hólum eru lyftingar, tvær eða jafnvel fleiri – stundum með hundaþúfum í kollinn.

Í verkefninu var lagt af stað með þúsund hæla en í ljós kom að þeir dugðu ekki á þær mishæðir sem túlkaðar voru sem hólar. Niðurstaðan var því að hólarnir væru fleiri en 1000, en það svæði sem afgangs var þegar búið var að reka niður hælana hefði hugsanlega getið borið á þriðja hundrað hæla.

Árið 2018 réðst Verkfræðistofan EFLA í það verkefni að finna út fjölda hólanna í Vatnsdal og nota til þess nútíma tækni. Dróni var notaður til að fljúga yfir svæðið, afla gagna og taka nákvæmar loftmyndir. Gögnin voru síðan færð inn í landupplýsingakerfi og þar unnin áfram.

Vatnsdalshólar séð til norðurs.

Vatnsdalshólar séð til norðurs.

Í umfjöllun um verkefnið á vef EFLU kemur fram að stærsta áskorun þeirra, eins og annarra sem reynt hafa talningu hólanna, hafi verið að skilgreina fyrirbærið hól þar sem engin fræðileg skilgreining eða hæðarviðmið er til um það. Ákveðið var að fara þá leið að styðjast við tvær skilgreiningar:

Fyrri skilgreining EFLU miðaði við að hóll væri svæði þar sem land rís upp í að minnsta kosti 50 cm hæð úr öllum hliðum og telst sem ein eigind. Ef miðað er við þessa skilgreiningu falla öll svæði sem gætu verið kölluð hryggir og hæðir undir skilgreininguna og þá er ekki gert ráð fyrir að hólar geti risið upp af öðrum stærri hólum eða hæðum.

Önnur skilgreining EFLU miðaði við hólar á svæðinu væru allir toppar og urðu þeir að ná í það minnsta eins metra hæð. Þá fást í raun hólar ofan á hóla og því teljast þeir mun fleiri á svæðinu.

Miðað við fyrri skilgreininguna eru hólarnir á svæðinu alls 729 talsins en sé notast við þá síðari eru þeir 1836 að tölu.

Verkefnið sýndi glögglega að með aðstoð tækninnar eru Vatnsdalshólar alls ekki óteljandi. Einnig kom berlega í ljós að niðurstaða talningarinnar fer algjörlega eftir því hvernig valið er að skilgreina fyrirbærið, það er hvenær er hóllinn hóll.

Þess má að lokum geta að sjónvarpsþátturinn Landinn á RÚV fjallaði á sínum tíma um verkefni EFLU við talningu Vatnsdalshóla, umfjöllunina má nálgast hér og hefst hún þegar 9:25 mínútur eru liðnar af þættinum.

Heimildir:

Höfundur

Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir

Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir

landfræðingur og starfsmaður Vísindavefsins

Útgáfudagur

18.9.2026

Spyrjandi

Unnur Lind Gunnarsdóttir

Efnisorð

Tilvísun

Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir. „Hvað eru Vatnsdalshólar í Austur-Húnavatnssýslu margir?“ Vísindavefurinn, 18. september 2026, sótt 18. september 2026, https://visindavefur.is/svar.php?id=19525.

Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir. (2026, 18. september). Hvað eru Vatnsdalshólar í Austur-Húnavatnssýslu margir? Vísindavefurinn. https://visindavefur.is/svar.php?id=19525

Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir. „Hvað eru Vatnsdalshólar í Austur-Húnavatnssýslu margir?“ Vísindavefurinn. 18. sep. 2026. Vefsíða. 18. sep. 2026. <https://visindavefur.is/svar.php?id=19525>.

Chicago | APA | MLA

Tengd svör á Vísindavefnum

Skoða öll nýjustu svörin

Þessi síða notar vafrakökur Nánari upplýsingar

Ég samþykki

Senda grein til vinar

=

Hvað eru Vatnsdalshólar í Austur-Húnavatnssýslu margir?
Stutta svarið

Samkvæmt talningu frá árinu 2018, sem er byggð á gögnum sem aflað var með dróna og síðan unnin áfram í landupplýsingakerfi, eru hólarnir í Vatnsdal annað hvort 729 eða 1836. Talan fer eftir því hvaða viðmið er notað. Aðrar aðferðir eða önnur viðmið geta gefið aðra niðurstöðu.

Lengra svar

Því hefur löngum verið haldið fram að hólarnir í Vatnsdal, vötnin á Arnarvatnsheiði og eyjarnar á Breiðafirði væru óteljandi. Á Vísindavefnum er til svar um Breiðafjarðareyjarnar þar sem talan 2700-2800 er nefnd. Þar er jafnframt annað svar þar sem bent er á aðalvandinn við að telja eyjarnar, og fá þannig eina endanlega tölu, er að sjálfsögðu fólginn í því að skera úr um hvað skuli teljast eyja og hvað sé sker.

Það sama á við um Arnarvatnsheiðina og Vatnsdalshóla. Hvenær er vatnið vatn og hvenær er það pollur? Hvenær er hóllinn hóll og hvenær er hann þúfa?

Hvenær er hóllinn hóll?

Hvenær er hóllinn hóll?

Spurningar á borð við þessar hafa þó ekki komið í veg fyrir að fólk hafi reynt að slá tölu á fyrirbærin með ýmsum aðferðum. Sumarið 1960 héldu húnverskir skátar skátamót fyrir Norðlendinga við Vatnsdalshóla. Eins og siður er á slíkum mótum glímdu skátarnir við ýmis verkefni og var eitt þeirra að telja hólana, eins og sagt er frá í frétt í Morgunblaðinu 8. júlí 1960. Ekki kemur fram í fréttinni hvernig skátarnir skilgreindu hvað skildi teljast hóll og heldur ekki hvaða aðferð var beitt við talninguna en niðurstaðan skátanna var að hólarnir væru um 1120.

Sumarið 1993 gerði listakonan Finna Birna Steinsson tilraun til að telja hólana. Hennar aðferð fólst í því að fara yfir svæðið og reka prik niður í hvern hól. Hún komst fljótt að raun um að það var ekki einfalt að skilgreina fyrirbærið hól, eins og eftirfarandi texti úr Feyki ber með sér:
En fljótlega kom í ljós að þrátt fyrir mótaðar skilgreiningar reyndust vafaatriðin mörg eftir því sem verkinu miðaði áfram. Á ákveðnum svæðum eru hryggir og ranar sem erfitt reynist að skilgreina sem hóla. Einnig getur verið lítil bunga annaðhvort á iafnsléttu eða í aflíðandi halla sem vafi kann að leika á um hvort beri virðingarheitið hóll. Uppi á sumum hólum eru lyftingar, tvær eða jafnvel fleiri – stundum með hundaþúfum í kollinn.

Í verkefninu var lagt af stað með þúsund hæla en í ljós kom að þeir dugðu ekki á þær mishæðir sem túlkaðar voru sem hólar. Niðurstaðan var því að hólarnir væru fleiri en 1000, en það svæði sem afgangs var þegar búið var að reka niður hælana hefði hugsanlega getið borið á þriðja hundrað hæla.

Árið 2018 réðst Verkfræðistofan EFLA í það verkefni að finna út fjölda hólanna í Vatnsdal og nota til þess nútíma tækni. Dróni var notaður til að fljúga yfir svæðið, afla gagna og taka nákvæmar loftmyndir. Gögnin voru síðan færð inn í landupplýsingakerfi og þar unnin áfram.

Vatnsdalshólar séð til norðurs.

Vatnsdalshólar séð til norðurs.

Í umfjöllun um verkefnið á vef EFLU kemur fram að stærsta áskorun þeirra, eins og annarra sem reynt hafa talningu hólanna, hafi verið að skilgreina fyrirbærið hól þar sem engin fræðileg skilgreining eða hæðarviðmið er til um það. Ákveðið var að fara þá leið að styðjast við tvær skilgreiningar:

Fyrri skilgreining EFLU miðaði við að hóll væri svæði þar sem land rís upp í að minnsta kosti 50 cm hæð úr öllum hliðum og telst sem ein eigind. Ef miðað er við þessa skilgreiningu falla öll svæði sem gætu verið kölluð hryggir og hæðir undir skilgreininguna og þá er ekki gert ráð fyrir að hólar geti risið upp af öðrum stærri hólum eða hæðum.

Önnur skilgreining EFLU miðaði við hólar á svæðinu væru allir toppar og urðu þeir að ná í það minnsta eins metra hæð. Þá fást í raun hólar ofan á hóla og því teljast þeir mun fleiri á svæðinu.

Miðað við fyrri skilgreininguna eru hólarnir á svæðinu alls 729 talsins en sé notast við þá síðari eru þeir 1836 að tölu.

Verkefnið sýndi glögglega að með aðstoð tækninnar eru Vatnsdalshólar alls ekki óteljandi. Einnig kom berlega í ljós að niðurstaða talningarinnar fer algjörlega eftir því hvernig valið er að skilgreina fyrirbærið, það er hvenær er hóllinn hóll.

Þess má að lokum geta að sjónvarpsþátturinn Landinn á RÚV fjallaði á sínum tíma um verkefni EFLU við talningu Vatnsdalshóla, umfjöllunina má nálgast hér og hefst hún þegar 9:25 mínútur eru liðnar af þættinum.

Heimildir:...