Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Hvað er bankaleynd og hversu víðtæk er hún?

Upprunalega spurningin hljóðaði svo:
Bankaleynd hefur verið mikið í umræðunni síðustu daga. Yfir hvaða svið bankaviðskipta nær leyndin? Hvað má upplýsa og hvað ekki?

Í 7. kafla laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002 er kveðið á um trúnaðarskyldur starfsfólks þeirra. Þar er lögð almenn skylda á allt starfsfólk fjármálafyrirtækja, endurskoðendur og hverja þá sem taka að sér verk fyrir fjármálafyrirtæki til að gæta þagnarskyldu. Þagnarskyldan nær til alls þess sem aðilar kunna að fá vitneskju um við framkvæmd starfa sinna og varðar viðskipta- og einkamálefni viðskiptamanna þess. Brot gegn þessu ákvæði getur varðað sektum eða fangelsi allt að tveimur árum skv. b-lið 112. gr. sömu laga.

Þagnarskyldan tekur einnig til þeirra aðila sem kunna að taka að sér verkefni fyrir bankann og hvern þann sem tekur við upplýsingum.

Þetta þýðir að starfsfólk fjármálafyrirtækja er bundið þagnarskyldu um fjárhagsstöðu, viðskiptahætti og hvað eina annað sem starfsfólk kemst að í starfi sínu um þá aðila sem eiga í viðskiptum við bankann. Þagnarskyldan tekur ekki til allra þeirra upplýsinga sem starfsmaður kann að komast yfir á vinnutíma heldur einungis til þess sem snertir viðskipta- og einkamálefni viðskiptamanna þess. Upplýsingar um glænýja sódavatnsvél á kaffistofu starfsmanna falla því ekki undir bankaleynd. Hins vegar er lagaákvæðið skýrt um að þagnarskyldan sé algjör um allar þær upplýsingar sem bankastarfsmenn kunna að komast yfir við framkvæmd starfs síns. Því næði ákvæðið jafnvel yfir smávægileg tilvik á borð við upplýsingar um flutning viðskiptamanns milli símfyrirtækja. Má bera orðalag þessarar greinar við þagnarskylduákvæði stjórnsýslulaga sem tekur eingöngu til „einka- eða fjárhagsmálefni einstaklinga sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari“. Því er þagnarskylda starfsmanna fjármálafyrirtækja víðtækari en hin almenna þagnarskylda ríkisstarfsmanna.

Undantekningar á þagnarskyldu þessari eru annars vegar þær að veita má upplýsingar milli fyrirtækja í samstæðum, svo sem til dótturfélags til áhættustýringar, og hins vegar eru allsherjarréttarlegar undantekningar sem eru lögbundnar og ætlaðar til verndar almannahagsmunum. Má skipta þeim niður í eftirfarandi þrjá flokka:

  1. Réttur fjármálaeftirlitsins til upplýsinga.
  2. Réttur skattayfirvalda til upplýsinga.
  3. Réttur lögreglu til upplýsinga við rannsókn opinberra mála.

Aðilum í bankaviðskiptum er einnig frjálst að semja sig undan trúnaðarskyldunni innan ramma laganna, til dæmis þegar aðili veitir banka heimild til öflunar upplýsinga um skuldbindingar sínar við aðra viðskiptabanka, lífeyrissjóði, greiðslukortafyrirtæki og fleiri aðila og stofnanir sem kunna að hafa upplýsingar um fjárhagsmálefni og skuldastöður. Heimild til þessa er að finna í 60. gr. áðurnefndra laga. Hafa þessar einkaréttarlegu undantekningar þrengst á síðari árum meðal annars vegna áhrifa frá reglum um persónuvernd.

Heimild og mynd:

Útgáfudagur

18.10.2019

Spyrjandi

N.N.

Höfundur

Baldur S. Blöndal

B.A.-nemi í lögfræði

Tilvísun

Baldur S. Blöndal. „Hvað er bankaleynd og hversu víðtæk er hún?“ Vísindavefurinn, 18. október 2019. Sótt 17. nóvember 2019. http://visindavefur.is/svar.php?id=50623.

Baldur S. Blöndal. (2019, 18. október). Hvað er bankaleynd og hversu víðtæk er hún? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=50623

Baldur S. Blöndal. „Hvað er bankaleynd og hversu víðtæk er hún?“ Vísindavefurinn. 18. okt. 2019. Vefsíða. 17. nóv. 2019. <http://visindavefur.is/svar.php?id=50623>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Andri Stefánsson

1972

Andri Stefánsson er prófessor við Jarðvísindadeild Háskóla Íslands. Rannsóknir Andra hafa einkum beinst að efnafræði jarðhitavatns, samspili vatns og bergs, eðlisefnafræði jarðhitavökva og uppruna og hringrás rokgjarnra efna í jarðskorpunni.