Er heimsfaraldur COVID-19 enn í gangi og hvað höfum við lært síðan sjúkdómurinn kom fram?

Nafn þitt

Netfang þitt

Netfang móttakanda

Ruslpóstvörn =

Svar

Er heimsfaraldur COVID-19 enn í gangi og hvað höfum við lært síðan sjúkdómurinn kom fram?
COVID-19 (e. Coronavirus disease 2019) er öndunarfærasýking af völdum veirunnar SARS-CoV-2 (e. Severe acute respiratory syndrome coronavirus-2). Þó sýkingin sé bundin við öndunarfærin getur COVID-19 haft áhrif á margskonar líffærakerfi.

Fyrstu tilfellum COVID-19 var lýst í desember 2019 í Wuhan, Kína. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) skilgreindi faraldur COVID-19 sem bráða ógn við lýðheilsu þjóða (e. Public health emergency of international concern - PHEIC) þann 31. janúar 2020 og fyrst var talað um heimsfaraldur 11. mars 2020. Þó stöðu faraldursins sem bráðri ógn við lýðheilsu hafi verið aflýst þann 5. maí 2023 er heimsfaraldur COVID-19 enn í gangi. Þetta grundvallast á því að enn er ekki fyrirsjáanlegt mynstur komið á faraldurinn.

Frá því að COVID-19 kom fram hafa yfir 150.000 rannsóknir verið birtar um sjúkdóminn, sem gerir SARS-CoV-2 að einni mest rannsökuðu veiru mannkynssögunnar. Heimsfaraldur COVID-19 hefur haft afar mikil áhrif á bæði einstaklinga og samfélög og því ekki óeðlilegt að skoða hvað við höfum lært í stórum dráttum á þeim fimm árum sem liðin eru síðan sjúkdómsins varð fyrst vart.

Í eftirfarandi svörum er stiklað á stóru um það mikilvægasta sem við höfum lært um COVID-19. Svörin ná vitanlega ekki að gefa nema stutt yfirlit yfir það sem nú er vitað um sjúkdóminn, um fimm árum eftir að heimsfaraldrinum var lýst yfir. Í svörunum er reynt að draga fram það helsta sem getur nýst okkur til að koma í veg fyrir, eða í það minnsta milda faraldra nýrra smitsjúkdóma í framtíðinni:

• Hvað er vitað um dreifingu COVID-19, alvarleika og áhrif á samfélagið fimm árum eftir heimsfaraldur?
• Er eitthvað nýtt að frétta af uppruna veirunnar sem veldur COVID-19?
• Er eitthvað nýtt vitað um það hvernig COVID-19 smitast helst?
• Af hverju urðu til svona mörg afbrigði af COVID-19?
• Hvernig er best að lýsa sjúkdómnum COVID-19 í stuttu máli?
• Hvaða bóluefni gegn COVID-19 eru helst notuð núna?
• Hvaða lyf eru núna talin best gegn veikindum af völdum COVID-19?

Síðar verður fjallað nánar á Vísindavefnum um langvinnar afleiðingar COVID-19, áhrif þess á taugakerfið, áhrif á heilsu barna og á skynsegin fólk.

Mynd:

• Novel Coronavirus SARS-CoV-2 | This transmission electron mi… | Flickr. (Sótt 25.11.2025).

...