Hvað má lesa úr heimildum um búsvæði geirfugla á Íslandi?

Nafn þitt

Netfang þitt

Netfang móttakanda

Ruslpóstvörn =

Svar

Hvað má lesa úr heimildum um búsvæði geirfugla á Íslandi?
Jafn eftirtektarverður og geirfuglinn hefur ávallt verið veldur það vonbrigðum að hans er hvergi getið í fornritum nema í svonefndu Fuglatali frá um 1300, þar sem segir:

Gammur, grípur, gaukþjórr, gaukur, sviplækja,
grágás, heimgás, gagl og helsingur,
geirfugl, geitungur, gleða, doðrkvisa,
ari, nagur, arta, álft, már og haukur.^[1]

Nytja á geirfugli verður vart í máldögum frá síðari hluta 14. aldar sem segja til um að Maríukirkja í Kirkjuvogi í Höfnum eigi hálft Geirfuglasker og Péturskirkja á Kirkjubóli á Miðnesi fjórðunginn. Maríukirkja í Hvalsnesi átti aftur á móti ekki neitt.^[2] Þetta getur ekki verið annað en Geirfuglasker sem liggur nærri 30 kílómetra austur af Reykjanesi.

Ekki er mark takandi á Setbergsannál um árið 1443, enda engar aðrar heimildir til um slíkan atburð og Hollendingar ekki komnir til veiða við landið: „Skipskaði í Garði syðra. Ætluðu í Geirfuglasker. Einn komst af með lífi, hverjum hollenzk dugga bjargaði“.^[3] Í fjarða- og hafnatali Laurentz Benedichts, sem kom út í Kaupmannahöfn árið 1568 og var að mestu þýdd eftir hollensku riti, eru Geirfuglasker sögð vera þrjú: tvær eyjar 2 mílur frá landi og hin þriðja 4 mílur frá landi.^[4] Í Íslandslýsingu frá lokum 16. aldar, sem ýmist er eignuð Oddi biskupi Einarssyni í Skálholti eða séra Sigurði Stefánssyni skólameistara, segir að í nokkrum eyjum við landið sé „mikil gnægð“ af geirfuglum. Þegar menn fari til fuglatekju „verða þeir fyrir árásum fugla þessara, sem ráðast á komumenn í þéttri fylkingu og með feiknakrafti og troða þá niður“.^[5] Nokkuð er lýsingin ýkjukennd og bagalegt að engir staðir skuli vera nefndir á nafn.

Tveir textar eru til um aðra varpstaði geirfugla frá þessum árum.

Kolbeinsey. Í kvæðabálki sem séra Jón Einarsson í Stærra-Árskógi orti árið 1665 segir frá siglingu þriggja bræðra úr Hvanndölum til Kolbeinseyjar norður af Grímsey að frumkvæði Guðbrands biskups Þorlákssonar um miðjan júní árið 1616, þegar varp stóð yfir. Þeir hétu Bjarni, Jón og Einar Tómassynir, og meðal athafna þeirra í eynni var þetta:

Flest sér þar um foldu kynna,
fimmslags grjót um bjargið breitt,
langvíuna veiða og vinna,
vænan geirfugl höndla greitt,
eggjamagran fýling finna,
fást því ekki við hann neitt.

Af þessu dró Árni Hjartarson nærtæka ályktun og leyfði sér hjartnæma hugleiðingu: „Í Kolbeinsey var geirfuglabyggð. Ekki er vitað hvenær hún lagðist af en samkvæmt heimildum var varp að mestu horfið úr eynni á 19. öld. Það má velta því fyrir sér hvort geirfuglinn hefði orðið langlífari sem tegund ef sjávarrofið hefði ekki eytt þessari afskekktustu fuglabyggð við Ísland. Ef til vill lifði hann þá enn í dag“.^[6] Ólafur Ólavíus fór um Norðurland sumarið 1776 og getur þess að tíðkast hafi að fara í Kolbeinsey á vorin eftir dún og til að veiða seli og fugla „sem sagðir voru svo gæfir þar, að taka mátti þá með höndunum“.^[7] Hann hefði getið geirfugla hefðu farið sögur af þeim.

Gunnbjarnareyjar. Björn á Skarðsá segir í Grænlandsannál sínum frá um 1640 að Klemens bóndi á Látrum í Aðalvík hefði hálfri öld fyrr farið í enskt skip og sagt svo frá „að þeir hefði fraktað undir austurenda Gunnbjarnareyja, en ekki yfir séð stærð þeirra, og seinast hefði þeir með tvo báta farið at skeri nokkru og hlaðið bátinn annan með geirfugl.“ Hinn bátinn fylltu þeir af fiski. Eyjarnar sjást, segir Björn, í bestu sjávarsýn af Ritum við mynni Ísafjarðardjúps. Um Geirfuglasker suður af Reykjanesi segir hann það eitt að við hafsbrún undan því og Helguskeri „standi fuglaberg stór upp úr hafinu, hlaðin með súlufugl“.^[8] Illu heilli eru Gunnbjarnareyjar ekki til, eins og Orri Vésteinsson hefur útskýrt á Vísindavefnum: Hvað vitum við um Gunnbjarnarsker? Hvar eru þau eða voru?

Annálar greina frá þremur skipsköðum við Geirfuglasker út af Reykjanesi á 17. öld og tengjast tveir hinir fyrri veiðiferðum:

Árið 1628. Séra Gísli Oddsson prestur í Holti undir Eyjafjöllum, síðar biskup, er nákvæmastur: „Miðvikudaginn næstan fyrir hvítasunnu lögðu tólf menn af stað í sjóferð til Geirfuglaskerja; fóru þeir á skipi Bjarnharðs Björnssonar úr Kirkjuvogi. Sker þessi eru afskekkt, sex rastir stórar eða tólf minni frá meginlandinu. Síðan hefur hvorki heyrzt neitt né sézt til manna þessara“.^[9] Fregnin barst norður í Skagafjörð ef marka má Skarðsárannál: „Drukknun tólf manna með teinæring við Geirfuglasker“.^[10] Sjávarborgarannáll nefnir annars ókunnan Eyjólf fót sem hafi drukknað með tólf mönnum er hann fór í Geirfuglasker og telja útgefendur það vera sótt í glataðan annál sem var tekinn saman í Grindavík.^[11]

Árið 1639. Skarðsárannáll er samtíðarheimild: „Fjögur skip fóru í Geirfuglasker af Suðurnesjum til aflafanga, um sumarið öndverðlega, forgengu tvö með öllum mönnum, hin komust að landi um síðir, með mikilli neyð, dó einn maður af öðru, er í land kom“.^[12] Við þetta jók Sjávarborgarnnáll, enn eftir Grindavíkurannál: „Það voru fjórir tíæringar, lágu tíu dægur við skerin fyrir stormi“.^[13] Fitjaannáll frá fyrstu árum 18. aldar jók nokkru við, en höfundur kann að hafa fært í stílinn: „Um vorið fóru fjórir teinæringar í Geirfuglasker, af Suðurnesjum, til aflafanga, og hrepptu norðanveður við skerið, lágu þar svo lengi, sem lægt var. Þá þeir sáu sér eigi lengur fært að liggja, tóku þeir til að róa eftir megni og sigla. Komust svo tvö skipin eftir mikið sjóvolk og hrakning upp á Reykjanes. Þeir voru yfirkomnir af hungri og þorsta, liðu mikla neyð; þeir voru í burtu ellefu dægur. Einn maður dó af öðru þessu skipi, þá hann kom í land, en hinir tveir teinæringarnir forgengu með öllum mönnum.“ Skipin sem komu aftur voru frá Grindavík og Hvalsnesi en þau sem fórust frá Stafnesi og Másbúðum.^[14]

Ætla má að önnur ár hafi ferðir út í Geirfuglasker tekist stórslysalaust, en líklegt að um eða eftir miðja öldina hafi þær lagst af. Árið 1695 brotnaði franskt fiskiskip við skerið og um eða yfir 40 skipverjar náðu landi á Miðnesi.^[15] Við árið 1697 er í Fitjaannál álfasaga um mann sem var vetrarlangt í Geirfuglaskeri og tekið er fram að þar hafi fyrrum verið aflað fugls og eggja: „einnin nú á vorum dögum síðast Hvalsnespresturinn séra Hallkell Stefánsson“.^[16] Hann þjónaði Hvalsnesi árin 1655–1693 og eftir honum er hafður vísupartur sem bendir fremur til þess að hann hafi hvorki farið í skerið sjálfur né sent þangað menn: „Ég get ekki gefið mig í Geirfuglasker, / eggið brýtur báran því brimið er“.^[17] Um Hvalsnes segir svipað í jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns 3. september 1703, og er haft eftir séra Árna Þorleifssyni: „Fuglveiði og eggver ekkert nema ef sótt væri til Geirfuglaskers, sem presturinn þykist heyrt hafa kirkjunni eignað að nokkrum parti, en þangað er háskaför svo mikil að það hefur um langar stundir ekki farið verið, en meinast þó alfært ef ekki baggaði áræðis- og atorkuleysi“.^[18]

Í jarðabókinni er líka í fyrsta sinn getið Geirfuglaskers meðal úteyja í Vestmannaeyjum, en þar var Árni í lok maí og byrjun júní 1704. Að upptalningu lokinni segir svo sem almennt að fuglaveiði og eggjatekja sé frjáls nema súlnaveiðin.^[19] Ekki bendir þetta til þess að nokkuð hafi verið af geirfugli í skerinu sem skipti máli og í Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar segir líka aðeins: „Súlnasker liggur í suðvestur frá Heimaey. En þar fyrir utan, allmiklu vestar, er Geirfuglasker, lítið, flatt sker, þar sem geirfugl verpir líkt og á Geirfuglaskeri undan Reykjanesi“.^[20] Þeir voru í Hlíðarenda í Fljótshlíð 25. ágúst 1756 og hefur dagbókarfærsla það umfram ferðabókina að af sex tegundum sjófugla sé geirfuglinn sjaldgæfastur: „hvor i bland den eene Gerfuglen er den rareste, saa som den ikke treffes her paa landet undtagen paa eet skær ved Vestmannöerne og paa Gerfugleskær 7 mil uden for Reykenæs“.^[21] Danski fuglafræðingurinn Frederik Faber, sem var í Eyjum sumarið 1821, greinir frá því að heimamenn fari ár hvert í Geirfuglasker eftir fýlsunga „en sjá aldrei geirfugl.“ Ályktun hans var einföld: „Langt er síðan þeir hurfu frá Geirfuglaskeri við Vestmanneyjar.“ Einn fugl hafði reyndar náðst tveimur áratugum fyrr hjá eggi undir fuglabjargi í Heimaey.^[22] Annan mögulegan varpstað nefnir Faber svo í greinargerð sinni um fuglalíf á Íslandi, því 29. september 1820 kom hann að Látrum við Látrabjarg og bóndinn sagði honum að árið 1814 hefðu hann og vinnumenn á bænum „séð átta geirfugla sitja á flötu skeri, kjagandi rólega um. Eftir að þeir höfðu lokað undankomuleið þeirra, náðu þeir að handsama þá, en við það snerust þeir til varnar, nema einn sem komst undan.“ Faber komst ekki í tæri við geirfugl, hvorki lifandi né dauðan, en heyrði að árið 1818 hefði einn tekinn verið „við Suðurland“ og fullyrðir: „fiskimenn við Reykjanes sáu geirfugl á hverjum vetri, en þó mjög sjaldan“ (60).

Ekki ber á öðru en að um 1730 hafi ferðir út í Geirfuglasker við Reykjanes verið teknar upp að nýju. Í Gullbringuljóði frá fjórða áratug aldarinnar nefnir Jón Þorkelsson skólameistari skerið „og hættuferðir þær, sem menn fóru þangað til geirfugladráps“.^[23] Johann Anderson borgarstjóri í Hamborg yfirheyrði kaupmenn og skipstjórnarmenn sem höfðu verið á Íslandi og í bók sem kom út árið 1746, þremur árum eftir að hann lést, segir að geirfugl sé sjaldséður „og þá einungis á Geirfuglaskeri sem liggur úti fyrir vesturströnd landsins sunnanverðri og dregur nafn sitt af honum“.^[24] Þessu mótmælti Niels Horrebow árið 1752: „Í skerjum þessum er margt af geirfugli, en hann er einnig á fleiri stöðum við landið.“ Ekki hafði hann fyrir því að nefna þá, en útskýrði að þrátt fyrir áhættuna færu menn

á tilteknum árstíma til að sækja egg þessa stórvaxna fugls. Þeir koma oft með hlaðinn áttæring úr ferðum þessum. Erfiðleikarnir og hætturnar við að sækja í Fuglasker stafa af því, að þessi stóru klettasker liggja 3–4 mílur undan landi og sum jafnvel fjær. Sjór er þar ókyrr og stórbrimótt, svo að mikil hætta er á, að báturinn brotni við klettana, ef hans er ekki vandlega gætt. Enda þótt ekki sé neitt lík mergð geirfugla og annarra sjófugla, er hann ekki sjaldgæfari en svo, að hann sést árlega og það oftsinnis, og að minnsta kosti sjá þeir hann sem sækja egg hans árlega út í skerin.^[25]

Í ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar er Geirfuglaskeri lýst og aðkoman gerð enn örðugri:

Það er allstór eyja, en fremur lág og kleif að vestanverðu. ... Í Geirfuglaskeri er geirfugl (Pingviner) ... og er mikill fjöldi af honum. Geta þeir skriðið upp í skerið, af því að það er lágt. Sunnlendingar, sem hætta sér þangað í kyrrum sjó, veiða geirfuglinn stundum. Ekki er þó unnt að lenda við skerið, heldur verður einn af skipshöfninni að stökkva í land með taug, og þegar þeir fara þangað aftur, verður oft að draga hann í sjónum upp í bátinn.^[26]

Þeir félagar komu að Hvalsnesi 4. júní 1755 og hittu Guðna Sigurðsson sýslumann í Stafnesi, þá fertugan, sem hafði byggt litla skútu sem hann meðal annars notaði til að fara í Geirfuglasker eftir geirfugli: „Af denne meget feede fugl fangede de stoer mængde, ligeleedes af æggene, thi den er dumm og hverken veed at flye for manden, ikke heller er i stande der til effter som vingerne ere som sagt er meget lille og med fødderne kand den ikke hastig komme frem“.^[27] Guðni mun hafa útvegað þeim bæði fugl og egg: „á árunum sem við dvöldumst í Viðey, hættu nokkrir bátar frá Suðurnesjum sér þangað. Hann er einn hinna sérkennilegustu fugla. ... Fuglinn er feitur og ketið af honum meyrt, og er hann því góður átu“.^[28]

Árið 1770 skrifaði Guðni merka ritgerð um Geirfuglasker, bæði á íslensku og dönsku, og vissi til þess að árið 1732 hefðu menn tekið upp ferðir þangað eftir 75 ára hlé – það er að segja frá því um 1657. Þar voru þá kofar og „nokkur skinin mannsbein“.^[29] Reyndar hefur Guðni líka sitthvað eftir öldruðum manni sem hafði farið fjórar ferðir í skerið „löngu fyrir Stórubólu“ árin 1707–1709, þannig að hugsanlega er þetta með þriggja aldarfjórðunga hlé eitthvað málum blandið (47). Guðni lýsir skerinu vel: „Það er þverhnípt bjarg allt um kring, nema að austanverðu er það lægst, þar sem báðar uppgöngurnar eru. ... Ekkert undirlendi er þar nema undir uppgöngunum, heldur vegghamar og loftsig ofan í sjó“ (45). Tvö rif gengu undan skerinu til suðurs og austurs, svo sem sjá má á teikningu sem fylgir handritinu. Svo mikið var af svartfugli í bjarginu „að engin sjást skil á neinu“ og allt var „í einu flugi svo vel nótt sem dag.“ Aftur á móti var geirfugl „ekki nærri svo mikill sem menn meina, eður sem Skerið hefir nafn til“, enda hélt hann sig einungis á litlum hluta þess við uppgöngurnar: „lengra gefur hann sig ekki upp á við vegna síns flugleysis“ (46).

Þann 10. september 1756 fóru Eggert og Bjarni frá Hnappavöllum í Öræfum að Kálfafellsstað. Í dagbók sinni ræða þeir seli á Tvískerjum og í Hrollaugseyjum en segja síðan: „End nu et skiær kaldet Geirfugleskiær, skal og ligge her ude i havet, hvor paa gärfuglen skal lægge æg ud; visheden veed vi ikke, siden dette skiær sees ikke fra landet og ikke findes det udi korterne. Dog siger jndbyggerne at det er her fra landet i mænds minde besögt“.^[30] Í ferðabókinni segir það sama: „Tvísker vestast, rétt fyrir austan Öræfi. Það eru tvö graslaus sker. Þar veiðast stundum mjög stórvaxnir selir. Hrollaugseyjar, þrjár að tölu, liggja mílu frá landi undan ósum Jökulsár, skammt fyrir vestan sveitir Hornafjarðar. Þar fæst útselur. ... Sagt er, að klettur einn, er Geirfuglasker heitir, sé hér úti í hafi nokkrar mílur undan landi. Þar er sagt, að geirfugl ... sé“.^[31] Á þessum slóðum er engu til að dreifa sem passar og hér verður lagt til að þarna sé kominn Hvalsbakur sem Ólafur Ólavíus gerði grein fyrir tveimur áratugum síðar. Hann liggur nærri 40 kílómetra austur af Breiðdalsvík og Berufirði. Íslensk þýðing ferðarbókar Ólavíusar er heldur ónákvæm hér og því settir bútar úr danska textanum innan hornklofa enda óvissa þar nokkru meiri: „Loks skal Geirfuglasker nefnt; það er allstórt og stendur upp úr sjó [som siges at ligge] 6–7 mílur undan landi, og ætti að setja það á kortið til öryggis siglingum. Sagt er að menn hafi fyrrum [skal man til forn undertiden] róið út í sker þetta um Jónsmessuleytið til að veiða geirfugl ... og sel. En nú eru slíkar ferðir niður lagðar“.^[32]

Hvalsbakur sést á erlendum sjókortum frá 18. öld og hann er greinilegur á Austfjarðakorti hinna síðari landmælinga árið 1824 með nógu plássi og tölum yfir dýpt í sjónum þar nærri. Á korti Björns Gunnlaugssonar af sama landshluta árið 1844 er skerinu aftur á móti troðið inn í rammann og svo bregður við að nafnið „Hvalsbak“ en í sviga en aðalnafnið haft „Geirfuglasker“. Það er áreiðanlega innblástur frá Ólavíusi fremur en sjálfstæð heimild.

Þetta dugði þó til þess að þegar fuglafræðingarnir John Wolley og Alfred Newton komu til Reykjavíkur vorið 1858 í von um að finna geirfugla sömdu þeir við guðfræðinemann Eirík Magnússon um að hraða sér austur á land til að kanna málið. Hann fékk heimamenn til að róa með sig langleiðina að Hvalsbak og hvorki sást geirfugl né kannaðist nokkur við að hafa heyrt um slíkt á þessum slóðum.^[33] Ekki er því gott að segja hvort þar sé kominn varpstaður geirfugla á öldum áður, eins og til dæmis Bjarni Þórðarson gerði ráð fyrir í blaðagrein árið 1944 um nauðsyn þess að reisa sjálfvirkan vita: „illt mun að lenda við skerið. Þó mun það hafa verið hægt, því sagnir eru af því, að menn hafi hagnýtt sér geirfugl, sem mikið var af við skerið, enda mun það þá hafa heitið Geirfuglasker“.^[34] Hins vegar má afskrifa þá hugmynd sem Ævar Petersen nefndi í grein árið 1995 um veru geirfugla í Tvískerjum, þar sem segir: „Óstaðfestar getgátur eru um varp á Hvalbaki fyrir austan land og jafnvel einu Geirfuglaskeri til viðbótar, sem sumir hafa getið sér til að væri svokölluð Tvísker úti fyrir Öræfasveit“.^[35] Ævar nefnir líka Látravík við Látrabjarg, sem tæplega var varpstaður, og Grímsey, sem nú má breyta í Kolbeinsey!

Tilvísanir:

1. ^ The Skaldic Project.
2. ^ Íslenzkt Fornbréfasafn III, bls. 221, 256; IV, bls. 103; sbr. VI, bls. 126–127; XII, bls. 664–665.
3. ^ Annálar IV, bls. 45.
4. ^ Þorvaldur Thoroddsen, Landfræðissaga I, bls. 193.
5. ^ Oddur Einarsson, Íslandslýsing, bls. 106–107.
6. ^ Árni Hjartarson, „Ferð Hvanndalabræðra til Kolbeinseyjar“, bls. 36; „Kolbeinseyjarvísur“, bls. 158.
7. ^ Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar II, bls. 34.
8. ^ Ólafur Halldórsson, Grænland á miðöldum, bls. 59–60, 63.
9. ^ Annálar V, bls. 531.
10. ^ Annálar I, bls. 229.
11. ^ Annálar IV, bls. 255.
12. ^ Annálar I, bls. 256.
13. ^ Annálar IV, bls. 274.
14. ^ Annálar II, bls. 135–136.
15. ^ Annálar II bls. 538; III, bls. 495.
16. ^ Annálar II, bls. 329.
17. ^ Sigurjón Páll Ísaksson, Úr sögu geirfuglsins, bls. 47.
18. ^ Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns III, bls. 44.
19. ^ Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns I, bls. 17.
20. ^ Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar II, bls. 155
21. ^ Ferðadagbækur 1752–1757 og önnur gögn tengd Vísindafélaginu danska, bls. 387.
22. ^ Sigurjón Páll Ísaksson, Úr sögu geirfuglsins, bls. 59.
23. ^ Þorvaldur Thoroddsen, Landfræðissaga Íslands II, bls. 219.
24. ^ Niels Horrebow, Frásagnir um Ísland, bls. 113.
25. ^ Niels Horrebow, Frásagnir um Ísland, bls. 134–135.
26. ^ Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar II, bls. 153.
27. ^ Ferðadagbækur 1752–1757 og önnur gögn tengd Vísindafélaginu danska, bls. 275.
28. ^ Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar II, bls. 229–230.
29. ^ Sigurjón Páll Ísaksson, Úr sögu geirfuglsins, bls. 45.
30. ^ Ferðadagbækur 1752–1757 og önnur gögn tengd Vísindafélaginu danska, bls. 423
31. ^ Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar II, bls. 86.
32. ^ Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar II, bls. 183; Oeconomisk reise, bls. 547.
33. ^ Gísli Pálsson, Fuglinn sem gat ekki flogið, bls. 79–80, 103.
34. ^ „Vitamál Austfirðinga“, Austurland 7. maí 1944, bls. 2.
35. ^ Ævar Petersen, „Brot úr sögu geirfuglsins“, bls. 56.

Heimildir og myndir:

Handrit
• Cambridge University Library. MS Add. 9839/2/1–5. John Wolley 1858. Gare-Fowl Books. Handritadeild Landsbókasafns. Lbs 44 fol. Safnrit frá fyrri hluta 19. aldar.

Prentuð rit
• Albína H. Pálsdóttir, Dýrabeinin frá Alþingisreit: Greining á dýrabeinum frá svæðum A, B og C. Skýrslur Íslenskra Fornleifarannsókna 2010.
• Anderson, Johann, Frásagnir af Íslandi. Þýðendur Gunnar Þór Bjarnason og Már Jónsson. Reykjavík: Sögufélag 2013.
• Annálar 1400–1800. Átta bindi. Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag 1922–1988.
• Árni Hjartarson, „Ferð Hvanndalabræðra til Kolbeinseyjar“, Náttúrufræðingurinn 73 (2005), bls. 31–37.
• Eggert Ólafsson og Bjarni Pálsson, Ferðadagbækur 1752–1757 og önnur gögn tengd Vísindafélaginu danska. Sigurjón Páll Ísaksson bjó til prentunar. Reykjavík 2017.
• Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar. Tvö bindi. Steindór Steindórsson þýddi. Endurskoðuð útgáfa. Reykjavík: Örn og Örlygur 1974.
• Gísli Pálsson, Fuglinn sem gat ekki flogið. Reykjavík: Forlagið 2020.
• Hicks, Megan T., Faunal Evidence from Lækjargata in Reykjavík. A preliminary report. Hunter College og Fornleifastofnun Íslands 2016.
• Horrebow, Niels, Frásagnir um Ísland. Þýðandi Steindór Steindórsson. Reykjavík: Bókfellsútgáfan 1966.
• Íslenzkt fornbréfasafn. Sextán bindi. Kaupmannahöfn og Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag 1857–1972.
• Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns. Þrettán bindi. Kaupmannahöfn og Reykjavík: Hið íslenska fræðafélag 1913–1990.
• „Kolbeinseyjarvísur“, Blanda I (1918–1920), bls. 149–162.
• Lúðvík Kristjánsson, Íslenzkir sjávarhættir V. Reykjavík: Bókaútgáfa Menningarsjóðs 1986, bls. 263–265.
• Matthías Þórðarson, „Fundnar fornleifar í Reykjavík“, Vikan 23–24 (1944), bls. 22, 28.
• Oddur Einarsson, Íslandslýsing. Þýðandi Sveinn Pálsson. Reykjavík: Menningarsjóður 1971.
• Orri Vésteinsson, „Lífsbaráttan – á hverju lifði fólk?“, Reykjavík 871±2. Landnámssýningin. The settlement exhibition. Reykjavík: Minjasafn Reykjavíkur 2006, bls. 98–107.
• Ólafur Halldórsson, Grænland á miðöldum. Reykjavík: Sögufélag 1978.
• Ólafur Ólavíus, Oeconomisk reise igiennem de nordvestlige, nordlige og nordostlige Kanter af Island. Tvö bindi. Kaupmannahöfn 1780.
– Ferðabók. Tvö bindi. Steindór Steindórsson þýddi. Reykjavík: Bókfellsútgáfan 1965.
• Sigurjón Páll Ísaksson, Úr sögu geirfuglsins á Íslandi. Reykjavík: Höfundur 2021.
• Þorkell Grímsson og Þorleifur Einarsson, „Fornminjar í Reykjavík og aldursgreiningar“, Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1969, bls. 80–97.
• Þorvaldur Thoroddsen, Landfræðissaga. Fimm bindi. Önnur útgáfa. Reykjavík: Ormstunga 2003–2009.
• Ævar Petersen, „Brot úr sögu geirfuglsins“, Náttúrufræðingurinn 65 (1995), bls. 53–66.

Vefir
• Bókavefur Landsbókasafns-Háskólabókasafns, bækur.is.
• Handritavefur Landsbókasafns-Háskólabókasafns og stofnana Árna Magnússonar, handrit.is.
• Íslandskortavefur Landsbókasafns-Háskólabókasafns, islandskort.is.
• The Skaldic Project, skaldic.org.
• Tímaritavefur Landsbókasafns-Háskólabókasafns, timarit.is.

Myndir:
• Hans Eriks Minors. (1788). Woxende kaart over en deel af den westlige kyst af Island fra Fugle Skiærene til Stikkelsholm. Íslandskort.is. https://islandskort.is/map/123#?c=0&m=0&s=0&cv=0&r=0&xywh=2309%2C7971%2C3752%2C1587
• Great Auk from Birds of America (1827) by John James Audubon (1785 - 1851). Flickr. https://www.flickr.com/photos/vintage_illustration/27012276947
• Lýsing Geirfuglaskers fyrir Reykjanesi. Lbs 44 fol. Handrit.is. https://handrit.is/manuscript/view/is/Lbs02-0044/147
• Voxende kaart over den östlige kyst af Iisland fra Mulehavn i Hierads-Floin-Bugt til Ingolfs-Höfde-Huk. (1824). Íslandskort.is. https://islandskort.is/map/125#?c=0&m=0&s=0&cv=0&r=0&xywh=-10786%2C-926%2C31409%2C13288
• Björn Gunnlaugsson. (1844). Uppdráttr Íslands. Íslandskort.is. https://islandskort.is/map/7#?c=0&m=0&s=0&cv=9&r=0&xywh=10217%2C1921%2C3754%2C2057

...