Koma farfuglar fyrr til landsins nú en áður?

Nafn þitt

Netfang þitt

Netfang móttakanda

Ruslpóstvörn =

Svar

Koma farfuglar fyrr til landsins nú en áður?
Gögn sem höfundur þessa svars hefur fengið frá Yann Kolbeinssyni líffræðingi sýna að margar helstu tegundir farfugla sem hér verpa, koma nú marktækt fyrr til landsins en áður. Tímabilið sem gögnin ná yfir eru frá árinu 1998 til 2026. Í svarinu verður komutími fjögurra algengra farfugla skoðaður. Tegundirnar eru: spói, álft, heiðagæs og kría.

Spói (Numenius phaeopus)

Á því tímabili sem hér er til skoðunar hefur spóinn aldrei verið eins seint á ferðinni og árið 1999 þegar fyrst sást til hans þann 26. apríl. Árin 2024 og 2026 kom hann hins vegar 9. apríl og hefur aldrei verið svo snemma á ferðinn eins og þessi tvö ár. Langalgengast að hann láti fyrst sjá sig á tímabilinu frá 15. til 21 apríl og að meðaltali í kringum 17. apríl.

Spóar eiga nokkuð langt ferðalag fyrir höndum áður en þeir koma til Íslands á vorin þar sem vetrarstöðvarnar eru á vesturströnd Afríku, aðallega í Senegal, Gambíu, Sierra Leóne og Gínea-Bissaú. Á leiðinni á varpstöðvarnar millilenda þeir mjög gjarnan á strand- og votlendissvæðum á Bretlandseyjum en þó hafa rannsóknir sýnt að þeir geta flogið í einum áfanga alla leið til Íslands.

Álft (Cygnus cygnus)

Álftin er nokkuð fyrr á ferðinn en spóinn. Síðastliðin 28 ár hefur hún aldrei verið fyrr á ferðinni en árið 2014 þegar tilkynnt var um komu hennar til landsins 11. febrúar, en árið 2000 kom hún hins vegar ekki fyrr en 17. mars. Á þessu tímabili er meðalkomutími 1. mars en eins og glöggt má sjá á meðfylgjandi myndriti hefur komutíminn verið að færast fram undanfarin ár. Árið 2026, þegar þetta var er skrifað, kom hún til landsins 25. febrúar.

Álftir sem verpa á Íslandi ferðast ekki mjög langar leiðir vor og haust þar sem vetrarstöðvar þeirra eru fyrst og fremst á Bretlandseyjum. Þess má þó geta að lítill hluti stofnsins, innan við 5%, dvelur hér á landi allt árið um kring.

Heiðagæs (Anser brachyrhynchus)

Rétt eins og álftin hefur heiðagæs vetursetu á Bretlandseyjum, aðallega í Skotlandi og á Norður-Englandi. Upplýsingar um fyrstu heiðagæsarnar sem koma til landsins benda í sömu átt og með álftir, það er að þær séu að koma fyrr til landsins en áður.

Á árunum í kringum aldamótin komu fyrstu fuglarnir á tímibilinu 4.-11. apríl en síðustu ár hefur oftast sést til fyrstu heiðagæsanna á tímabilinu 20.-27. mars. Vorið 2026 kom heiðagæsin til landsins 21. mars.

Kría (Sterna paradisaea)

Krían ferðast allar fugla lengst þar sem vetrarstöðvar hennar eru í Suður-Íshafinu við Suðurskautslandið og á eyjum þar í kring. Flugið þessa löngu leið frá vetrarstöðvunum á varpstöðvarnar á Íslandi tekur um 40 daga en leiðin til baka á haustin tekur um helmingi lengri tíma.

Vorið 2026 kom krían til landsins 8. apríl og hefur hún ekki komið svo snemma áður (alla vega ekki í áratugi). Sennilega hafa góðar aðstæður á farleiðinni leikið þar stórt hlutverk. Árið á undan, 2025, sást hins vegar fyrst til kríunnar þann 25. apríl.

Rétt eins og með hinar tegundirnar benda gögnin til þess að krían komi fyrr til landsins en áður. Meðaltalskomudagsetning á því tímabili sem hér er til skoðunar er 21. apríl en ef aðeins er horft á síðastliðinn áratug hefur krían nánast alltaf verið komin fyrir þann tíma.

Höfundur þakkar Yann Kolbeinssyni og Hafrúnu Gunnarsdóttur fyrir að vinna gögnin og yfirfara.

Heimildir og myndir:

• Gögn frá Yann Kolbeinssyni.
• Fuglavefurinn. https://fuglavefur.is/index.php
• Farflug kríunnar - hulunni svipt af lengstu ferðalögum dýra í heiminum. (2010, 12. október). Náttúrufræðistofnun.
• The Eurasian African Bird Migration Atlas. https://migrationatlas.org/
https://www.natt.is/is/frettir/2010/01/farflug-kriunnar-hulunni-svipt-af-lengstu-ferdalogum-dyra-i-heiminum
• Yfirlitsmynd: Duncan Brown. (2012, 20. febrúar). Anser brachyrhynchus Nairnshire 2.jpg. Wikimedia Commons. Birt undir CC BY 2.0 leyfi. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Anser_brachyrhynchus_Nairnshire_2.jpg

...