Sólin Sólin Rís 05:14 • sest 21:39 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 16:11 • Sest 04:54 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 03:28 • Síðdegis: 16:06 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 09:54 • Síðdegis: 22:12 í Reykjavík
Sólin Sólin Rís 05:14 • sest 21:39 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 16:11 • Sest 04:54 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 03:28 • Síðdegis: 16:06 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 09:54 • Síðdegis: 22:12 í Reykjavík
LeiðbeiningarTil baka

Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=
Forsíða Hugvísindi Sagnfræði: mannkynssaga Hvar er Hormússund og af hverju er það svona mikilvægt?

Flokkun:

27.4.2026
Hugvísindi Sagnfræði: mannkynssaga
Náttúruvísindi og verkfræði Landafræði

Hvar er Hormússund og af hverju er það svona mikilvægt?

Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir

Hormússund er mjótt sund á milli Persaflóa og Ómanflóa. Það er eina tenging Persaflóa, og flestra ríkjanna sem þar liggja, við opið haf. Norðan sundsins er Íran en sunnan þess eru Óman og Sameinuðu arabísku furstadæmin. Sundið er um það bil 167 km langt og um 30-40 km breitt þar sem það er þrengst. Siglingaleiðin er þó mun þrengri eða um þriggja km breiðar aðskildar leiðir í hvora átt og um þriggja km breitt öryggissvæði þar á milli, samtals um 9 km.

Hormússund hefur öldum saman verið mikilvæg siglingarleið og löngum hefur þótt eftirsóknarvert að stýra umferð um sundið. Á miðöldum var sundið hluti af víðtæku siglinganeti og borgin Hormús, á eyjunni Hormús, miðpunktur verslunar þar sem höndlað var með krydd, silki, perlur og fleira. Eyjan og sundið komust undir portúgölsk yfirráð snemma á 16. öld og var það liður í að styrkja stöðu Portúgals sem ráðandi ríkis í verslun og siglingum milli Evrópu, Miðausturlanda og Indlands. Rúmri öld síðar náðu Persar (nú Íran), með aðstoð Breta, völdum yfir borginni, sundinu og þar með verslunarleiðinni. Í kjölfarið færðist verslunin til borgarinnar Bandar Abbas í suðurhluta Írans og Hormús missti smám saman stöðu sína sem mikilvæg verslunarborg. Á næstu öldum juku Bretar völd sín og áhrif á svæðinu og réðu í raun siglingaleiðinni um sundið. Á 20. öldinni fjaraði hins vegar smám saman undan áhrifum Breta en Íran og síðan Óman náðu fullri stjórn á sundinu, hvort ríkið á sínum hluta þess.

Hormússund er mjótt sund á milli Persaflóa og Ómanflóa. Það er eina tenging Persaflóa við opið haf.

Hormússund er mjótt sund á milli Persaflóa og Ómanflóa. Það er eina tenging Persaflóa við opið haf.

Þar sem bæði Íran og Óman hafa 12 sjómílna landhelgi, liggur sundið að hluta innan landhelgi beggja ríkja. Engu að síður fellur Hormússund undir skilgreiningu um alþjóðlega siglingaleið, samkvæmt hafréttarsamningi Sameinuðu þjóðanna. Það þýðir að skip og flugvélar allra ríkja mega fara þar í gegn án sérstaks leyfis frá ríkjunum sem liggja að sundinu. Þótt Íran hafi ekki fullgilt hafréttarsamninginn líta flest ríki svo á að sundið sé öllum opið.

Hormússund komst rækilega í heimsfréttirnar síðla vetrar 2026 þegar Íran hótaði, og fylgdi svo eftir, takmörkunum á siglingum um sundið í kjölfar árása Bandaríkjanna og Ísraels á landið í lok febrúar. Síðar settu Bandaríkin hafnbann á skipaumferð um sundið til þess að loka fyrir þá umferð sem Íran þó leyfði. Mánuðinn fyrir árás Bandaríkjanna og Ísrael á Íran fóru að meðaltali 129 skip um Hormússund á dag en eftir að átök hófust lokaðist nánast alveg fyrir skipaumferð og hundruð skipa urðu innlyksa.

Þetta er þó alls ekki í fyrsta skipti sem skipaumferð um sundið er ógnað. Í stríðinu á milli Írans og Íraks á 9. áratug síðustu aldar urðu átök á Hormússundi þar sem báðir aðilar réðust á olíuskip. Bandaríkin, sem voru bandamenn Íraks, blönduðust í átökin með því að verja olíuflutninga um sundið. Á árunum 2011-2012 hótaði Íran nokkrum sinnum að loka sundinu vegna refsiaðgerða Vesturlanda í tilraun til að fá landið til að hætta við kjarnorkuáætlun sína. Sama var upp á teningnum 2018-2019 þegar Íran hótaði lokun og truflun á skipaumferð eftir að Bandaríkin riftu JCPOA-samningnum sem fól í sér afléttingu viðskiptaþvingana á Íran, gegn því að Íranar kæmu sér ekki upp kjarnorkuvopnum. Olíuskip urðu fyrir árásum og bæði Bandaríkjamenn og Bretar sendu herskip á svæðið. Mikil spenna var á svæðinu en Hormússundi var ekki lokað.

Mánuðinn áður en Hormússund lokaðist nánast alfarið í kjölfar árása Bandaríkjanna og Ísrael á Íran í lok febrúar 2026 fóru að meðaltali 129 skip um sundið á dag.

Mánuðinn áður en Hormússund lokaðist nánast alfarið í kjölfar árása Bandaríkjanna og Ísrael á Íran í lok febrúar 2026 fóru að meðaltali 129 skip um sundið á dag.

Ástæðan fyrir mikilvægi Hormússund er fyrst og fremst sú að góður hluti af öllum olíu- og gasflutningum á sjó fer um sundið. Árið 2025 voru að meðaltali fluttar um 20 milljónir tunna á dag af hráolíu og olíuafurðum um sundið. Það samsvarar um 25% af allri olíu sem flutt er á sjó. Sádi-Arabía og Sameinuðu arabísku furstadæmin hafa aðrar en miklu afkastaminni flutningsleiðir. Íran, Írak, Kúveit, Katar og Barein treysta hins vegar nánast alfarið á að geta flutt sína olíu út í gegnum sundið. Auk þess kemur um 20% af alþjóðlegum útflutningi á fljótandi gasi frá Katar og Sameinuðu arabísku furstadæmunum sem treysta nær eingöngu á Hormússund sem flutningsleið fyrir gas.

Á vefsíðu Ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um viðskipti og þróun (e. UN Trade and Development – UNCTAD) er að finna ágætar upplýsingar um mikilvægi Hormússunds fyrir viðskipti og þróun í heiminum, sjá mynd hér fyrir neðan. Fyrir utan olíu og gas skipta siglingar um sundið töluverðu máli fyrir landbúnað, þar sem það er mikilvæg flutningsleið fyrir áburð. Einnig eru korn og aðrar landbúnaðarvörur flutt um sundið.

Hlutfall af heildarviðskiptum heimsins sem fer um Hormússund, byggt á meðalflæði á viku áður en hernaðarátökin hófust þann 28. febrúar 2026.

Hlutfall af heildarviðskiptum heimsins sem fer um Hormússund, byggt á meðalflæði á viku áður en hernaðarátökin hófust þann 28. febrúar 2026.

Truflun á siglinum um Hormússund, eða lokun þess, hefur því gríðarleg áhrif á heimsmarkaðsverð olíu og orkuöryggi en líka á fæðuöryggi. Bensínverð hækkar, flutningakostnaður eykst, flutningstími lengist þegar skip þurfa að bíða eða sigla lengri leiðir, framboð á áburði dregst saman og verð á aðföngum til landbúnaðar hækkar. Það getur bæði haft áhrif á uppskeru og verð, svo dæmi séu nefnd.

Heimildir og myndir:

Spurningu Magnúsar er hér svarað að hluta.

Höfundur

Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir

Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir

landfræðingur og starfsmaður Vísindavefsins

Útgáfudagur

27.4.2026

Spyrjandi

Magnús Helgason

Efnisorð

Tilvísun

Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir. „Hvar er Hormússund og af hverju er það svona mikilvægt?“ Vísindavefurinn, 27. apríl 2026, sótt 27. apríl 2026, https://visindavefur.is/svar.php?id=88623.

Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir. (2026, 27. apríl). Hvar er Hormússund og af hverju er það svona mikilvægt? Vísindavefurinn. https://visindavefur.is/svar.php?id=88623

Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir. „Hvar er Hormússund og af hverju er það svona mikilvægt?“ Vísindavefurinn. 27. apr. 2026. Vefsíða. 27. apr. 2026. <https://visindavefur.is/svar.php?id=88623>.

Chicago | APA | MLA

Tengd svör á Vísindavefnum

Skoða öll nýjustu svörin

Þessi síða notar vafrakökur Nánari upplýsingar

Ég samþykki

Senda grein til vinar

=

Hvar er Hormússund og af hverju er það svona mikilvægt?
Hormússund er mjótt sund á milli Persaflóa og Ómanflóa. Það er eina tenging Persaflóa, og flestra ríkjanna sem þar liggja, við opið haf. Norðan sundsins er Íran en sunnan þess eru Óman og Sameinuðu arabísku furstadæmin. Sundið er um það bil 167 km langt og um 30-40 km breitt þar sem það er þrengst. Siglingaleiðin er þó mun þrengri eða um þriggja km breiðar aðskildar leiðir í hvora átt og um þriggja km breitt öryggissvæði þar á milli, samtals um 9 km.

Hormússund hefur öldum saman verið mikilvæg siglingarleið og löngum hefur þótt eftirsóknarvert að stýra umferð um sundið. Á miðöldum var sundið hluti af víðtæku siglinganeti og borgin Hormús, á eyjunni Hormús, miðpunktur verslunar þar sem höndlað var með krydd, silki, perlur og fleira. Eyjan og sundið komust undir portúgölsk yfirráð snemma á 16. öld og var það liður í að styrkja stöðu Portúgals sem ráðandi ríkis í verslun og siglingum milli Evrópu, Miðausturlanda og Indlands. Rúmri öld síðar náðu Persar (nú Íran), með aðstoð Breta, völdum yfir borginni, sundinu og þar með verslunarleiðinni. Í kjölfarið færðist verslunin til borgarinnar Bandar Abbas í suðurhluta Írans og Hormús missti smám saman stöðu sína sem mikilvæg verslunarborg. Á næstu öldum juku Bretar völd sín og áhrif á svæðinu og réðu í raun siglingaleiðinni um sundið. Á 20. öldinni fjaraði hins vegar smám saman undan áhrifum Breta en Íran og síðan Óman náðu fullri stjórn á sundinu, hvort ríkið á sínum hluta þess.

Hormússund er mjótt sund á milli Persaflóa og Ómanflóa. Það er eina tenging Persaflóa við opið haf.

Hormússund er mjótt sund á milli Persaflóa og Ómanflóa. Það er eina tenging Persaflóa við opið haf.

Þar sem bæði Íran og Óman hafa 12 sjómílna landhelgi, liggur sundið að hluta innan landhelgi beggja ríkja. Engu að síður fellur Hormússund undir skilgreiningu um alþjóðlega siglingaleið, samkvæmt hafréttarsamningi Sameinuðu þjóðanna. Það þýðir að skip og flugvélar allra ríkja mega fara þar í gegn án sérstaks leyfis frá ríkjunum sem liggja að sundinu. Þótt Íran hafi ekki fullgilt hafréttarsamninginn líta flest ríki svo á að sundið sé öllum opið.

Hormússund komst rækilega í heimsfréttirnar síðla vetrar 2026 þegar Íran hótaði, og fylgdi svo eftir, takmörkunum á siglingum um sundið í kjölfar árása Bandaríkjanna og Ísraels á landið í lok febrúar. Síðar settu Bandaríkin hafnbann á skipaumferð um sundið til þess að loka fyrir þá umferð sem Íran þó leyfði. Mánuðinn fyrir árás Bandaríkjanna og Ísrael á Íran fóru að meðaltali 129 skip um Hormússund á dag en eftir að átök hófust lokaðist nánast alveg fyrir skipaumferð og hundruð skipa urðu innlyksa.

Þetta er þó alls ekki í fyrsta skipti sem skipaumferð um sundið er ógnað. Í stríðinu á milli Írans og Íraks á 9. áratug síðustu aldar urðu átök á Hormússundi þar sem báðir aðilar réðust á olíuskip. Bandaríkin, sem voru bandamenn Íraks, blönduðust í átökin með því að verja olíuflutninga um sundið. Á árunum 2011-2012 hótaði Íran nokkrum sinnum að loka sundinu vegna refsiaðgerða Vesturlanda í tilraun til að fá landið til að hætta við kjarnorkuáætlun sína. Sama var upp á teningnum 2018-2019 þegar Íran hótaði lokun og truflun á skipaumferð eftir að Bandaríkin riftu JCPOA-samningnum sem fól í sér afléttingu viðskiptaþvingana á Íran, gegn því að Íranar kæmu sér ekki upp kjarnorkuvopnum. Olíuskip urðu fyrir árásum og bæði Bandaríkjamenn og Bretar sendu herskip á svæðið. Mikil spenna var á svæðinu en Hormússundi var ekki lokað.

Mánuðinn áður en Hormússund lokaðist nánast alfarið í kjölfar árása Bandaríkjanna og Ísrael á Íran í lok febrúar 2026 fóru að meðaltali 129 skip um sundið á dag.

Mánuðinn áður en Hormússund lokaðist nánast alfarið í kjölfar árása Bandaríkjanna og Ísrael á Íran í lok febrúar 2026 fóru að meðaltali 129 skip um sundið á dag.

Ástæðan fyrir mikilvægi Hormússund er fyrst og fremst sú að góður hluti af öllum olíu- og gasflutningum á sjó fer um sundið. Árið 2025 voru að meðaltali fluttar um 20 milljónir tunna á dag af hráolíu og olíuafurðum um sundið. Það samsvarar um 25% af allri olíu sem flutt er á sjó. Sádi-Arabía og Sameinuðu arabísku furstadæmin hafa aðrar en miklu afkastaminni flutningsleiðir. Íran, Írak, Kúveit, Katar og Barein treysta hins vegar nánast alfarið á að geta flutt sína olíu út í gegnum sundið. Auk þess kemur um 20% af alþjóðlegum útflutningi á fljótandi gasi frá Katar og Sameinuðu arabísku furstadæmunum sem treysta nær eingöngu á Hormússund sem flutningsleið fyrir gas.

Á vefsíðu Ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um viðskipti og þróun (e. UN Trade and Development – UNCTAD) er að finna ágætar upplýsingar um mikilvægi Hormússunds fyrir viðskipti og þróun í heiminum, sjá mynd hér fyrir neðan. Fyrir utan olíu og gas skipta siglingar um sundið töluverðu máli fyrir landbúnað, þar sem það er mikilvæg flutningsleið fyrir áburð. Einnig eru korn og aðrar landbúnaðarvörur flutt um sundið.

Hlutfall af heildarviðskiptum heimsins sem fer um Hormússund, byggt á meðalflæði á viku áður en hernaðarátökin hófust þann 28. febrúar 2026.

Hlutfall af heildarviðskiptum heimsins sem fer um Hormússund, byggt á meðalflæði á viku áður en hernaðarátökin hófust þann 28. febrúar 2026.

Truflun á siglinum um Hormússund, eða lokun þess, hefur því gríðarleg áhrif á heimsmarkaðsverð olíu og orkuöryggi en líka á fæðuöryggi. Bensínverð hækkar, flutningakostnaður eykst, flutningstími lengist þegar skip þurfa að bíða eða sigla lengri leiðir, framboð á áburði dregst saman og verð á aðföngum til landbúnaðar hækkar. Það getur bæði haft áhrif á uppskeru og verð, svo dæmi séu nefnd.

Heimildir og myndir:

Spurningu Magnúsar er hér svarað að hluta....