Sólin Sólin Rís 02:55 • sest 24:03 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 07:43 • Sest 01:43 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 08:47 • Síðdegis: 21:08 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 02:40 • Síðdegis: 14:48 í Reykjavík
Sólin Sólin Rís 02:55 • sest 24:03 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 07:43 • Sest 01:43 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 08:47 • Síðdegis: 21:08 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 02:40 • Síðdegis: 14:48 í Reykjavík
LeiðbeiningarTil baka

Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=
Forsíða Heilbrigðisvísindi COVID-19 — upplýst umræða Hvað er nú vitað um áhrif COVID-19 á taugakerfi fólks?

Flokkun:

18.6.2026
Heilbrigðisvísindi COVID-19 — upplýst umræða
Heilbrigðisvísindi Læknisfræði

Hvað er nú vitað um áhrif COVID-19 á taugakerfi fólks?

Jón Magnús Jóhannesson

COVID-19 borði í flokk
COVID-19 er smitsjúkdómur sem orsakast af veirunni SARS-CoV-2. Sjúkdómurinn getur valdið margskonar kvillum í taugakerfi einstaklinga, hvort sem það er í miðtaugakerfi (heili og mæna, e. central nervous system) eða úttaugakerfi (taugakerfið sem leiðir út frá heila og mænu, e. peripheral nervous system). Allt að 30% einstaklinga sem fá COVID-19 upplifa einhver einkenni frá taugakerfi en ástæðurnar þar að baki eru margar. Ekki hefur verið sýnt fram á að SARS-CoV-2 valdi beint sýkingu í taugakerfi líkamans svo líklegt er að í flestum tilfellum séu þessi einkenni óbein afleiðing sjúkdómsins, hvort sem það er vegna bólgusvars eða alvarleika veikinda í öðrum líffærakerfum.

Til einföldunar má skipta afleiðingum COVID-19 á taugakerfi í tvennt. Annars vegar skammvinnar afleiðingar sem koma fram fyrr í veikindum og hins vegar síðkomnar afleiðingar sem oftast eru hluti af birtingarmynd langvinns COVID (e. long COVID, LC). Það getur verið mikil skörun milli þessara flokka þar sem margar bráðar afleiðingar geta leitt af sér langvinn einkenni.

Áhrif COVID-19 á úttaugakerfi líkamans geta verið margvísleg. Hér er tap á lyktarskyni algengast, sem veldur gjarnan samhliða truflun á bragðskyni. Aðrir kvillar eru töluvert sjaldgæfari. COVID-19 hefur verið tengt við þróun nokkurra sjálfsofnæmissjúkdóma í úttaugakerfi, þar ber sérstaklega að nefna Guillain-Barré-heilkenni og vöðvaslensfár (e. myasthenia gravis). Alvarleg veikindi COVID-19 geta leitt til vöðvaslappleika og þreytu til lengri tíma, sérstaklega ef innlögn á gjörgæslu var nauðsynleg.

Höfuðverkur tengdur COVID-19 getur verið af margvíslegum toga og bendir ekki endilega til áhrifa á miðtaugakerfi en getur hins vegar verið verulega hamlandi.

Höfuðverkur tengdur COVID-19 getur verið af margvíslegum toga og bendir ekki endilega til áhrifa á miðtaugakerfi en getur hins vegar verið verulega hamlandi.

Bráðar afleiðingar COVID-19 á miðtaugakerfi eru töluvert sjaldgæfari en þær sem koma fram í úttaugakerfi en eru hins vegar að jafnaði alvarlegri. Mikilvægasta afleiðingin hér er heilablóðfall en nú er vel þekkt að COVID-19 eykur hættu á heilablóðföllum, sérstaklega vegna blóðtappa í æðakerfi heilans. Þessi hætta varir í marga mánuði og tengist ekki endilega alvarleika veikinda í upphafi. Það er vegna þessarar hættu sem blóðþynningu er beitt í alvarlegum veikindum COVID-19.

Í alvarlegum tilfellum getur COVID-19 einnig valdið truflun á starfsemi heilans í heild sinni (e. encephalopathy) og jafnvel bólgu í heila (e. encephalitis), sem leiðir til höfuðverkja, minnkaðrar meðvitundar og fjölda annarra kvilla. Flog geta komið fram sem ein birtingarmynd þessara vandamála. Þessir alvarlegri fylgikvillar eru sjaldgæfir. Vert er að nefna að höfuðverkur tengdur COVID-19 getur verið af margvíslegum toga og bendir ekki endilega til áhrifa á miðtaugakerfi en getur hins vegar verið verulega hamlandi.

Einnig hefur COVID-19 verið tengt við þróun langvinnra taugasjúkdóma síðar meir og þá aðallega Alzheimersjúkdóms, Parkinsonsjúkdóms og heila- og mænusiggs (e. multiple sclerosis eða MS). Hins vegar er ekki víst að beint orsakasamhengi sé þarna á milli. Óháð þessu er staðfest að COVID-19 getur leitt til skerðingar á vitrænni getu, þó líklegast sé sambandið þar margþætt og flókið.

Eins og rætt er í svari við spurningunni Hvað er langvinnt COVID og hversu algengt er það? getur COVID-19 valdið margvíslegum langvinnum einkennum í taugakerfi sem hluti af LC. Þar má nefna lyktarskynstap, þreytu, höfuðverki, heilaþoku (e. brain fog), minnistruflanir og svima.

Heimildir og myndir:

Höfundur

Jón Magnús Jóhannesson

Jón Magnús Jóhannesson

læknir og rannsakandi

Útgáfudagur

18.6.2026

Spyrjandi

Björn Reynir Halldórsson

Efnisorð

Tilvísun

Jón Magnús Jóhannesson. „Hvað er nú vitað um áhrif COVID-19 á taugakerfi fólks?“ Vísindavefurinn, 18. júní 2026, sótt 18. júní 2026, https://visindavefur.is/svar.php?id=88713.

Jón Magnús Jóhannesson. (2026, 18. júní). Hvað er nú vitað um áhrif COVID-19 á taugakerfi fólks? Vísindavefurinn. https://visindavefur.is/svar.php?id=88713

Jón Magnús Jóhannesson. „Hvað er nú vitað um áhrif COVID-19 á taugakerfi fólks?“ Vísindavefurinn. 18. jún. 2026. Vefsíða. 18. jún. 2026. <https://visindavefur.is/svar.php?id=88713>.

Chicago | APA | MLA

Tengd svör á Vísindavefnum

Skoða öll nýjustu svörin

Þessi síða notar vafrakökur Nánari upplýsingar

Ég samþykki

Senda grein til vinar

=

Hvað er nú vitað um áhrif COVID-19 á taugakerfi fólks?
COVID-19 er smitsjúkdómur sem orsakast af veirunni SARS-CoV-2. Sjúkdómurinn getur valdið margskonar kvillum í taugakerfi einstaklinga, hvort sem það er í miðtaugakerfi (heili og mæna, e. central nervous system) eða úttaugakerfi (taugakerfið sem leiðir út frá heila og mænu, e. peripheral nervous system). Allt að 30% einstaklinga sem fá COVID-19 upplifa einhver einkenni frá taugakerfi en ástæðurnar þar að baki eru margar. Ekki hefur verið sýnt fram á að SARS-CoV-2 valdi beint sýkingu í taugakerfi líkamans svo líklegt er að í flestum tilfellum séu þessi einkenni óbein afleiðing sjúkdómsins, hvort sem það er vegna bólgusvars eða alvarleika veikinda í öðrum líffærakerfum.

Til einföldunar má skipta afleiðingum COVID-19 á taugakerfi í tvennt. Annars vegar skammvinnar afleiðingar sem koma fram fyrr í veikindum og hins vegar síðkomnar afleiðingar sem oftast eru hluti af birtingarmynd langvinns COVID (e. long COVID, LC). Það getur verið mikil skörun milli þessara flokka þar sem margar bráðar afleiðingar geta leitt af sér langvinn einkenni.

Áhrif COVID-19 á úttaugakerfi líkamans geta verið margvísleg. Hér er tap á lyktarskyni algengast, sem veldur gjarnan samhliða truflun á bragðskyni. Aðrir kvillar eru töluvert sjaldgæfari. COVID-19 hefur verið tengt við þróun nokkurra sjálfsofnæmissjúkdóma í úttaugakerfi, þar ber sérstaklega að nefna Guillain-Barré-heilkenni og vöðvaslensfár (e. myasthenia gravis). Alvarleg veikindi COVID-19 geta leitt til vöðvaslappleika og þreytu til lengri tíma, sérstaklega ef innlögn á gjörgæslu var nauðsynleg.

Höfuðverkur tengdur COVID-19 getur verið af margvíslegum toga og bendir ekki endilega til áhrifa á miðtaugakerfi en getur hins vegar verið verulega hamlandi.

Höfuðverkur tengdur COVID-19 getur verið af margvíslegum toga og bendir ekki endilega til áhrifa á miðtaugakerfi en getur hins vegar verið verulega hamlandi.

Bráðar afleiðingar COVID-19 á miðtaugakerfi eru töluvert sjaldgæfari en þær sem koma fram í úttaugakerfi en eru hins vegar að jafnaði alvarlegri. Mikilvægasta afleiðingin hér er heilablóðfall en nú er vel þekkt að COVID-19 eykur hættu á heilablóðföllum, sérstaklega vegna blóðtappa í æðakerfi heilans. Þessi hætta varir í marga mánuði og tengist ekki endilega alvarleika veikinda í upphafi. Það er vegna þessarar hættu sem blóðþynningu er beitt í alvarlegum veikindum COVID-19.

Í alvarlegum tilfellum getur COVID-19 einnig valdið truflun á starfsemi heilans í heild sinni (e. encephalopathy) og jafnvel bólgu í heila (e. encephalitis), sem leiðir til höfuðverkja, minnkaðrar meðvitundar og fjölda annarra kvilla. Flog geta komið fram sem ein birtingarmynd þessara vandamála. Þessir alvarlegri fylgikvillar eru sjaldgæfir. Vert er að nefna að höfuðverkur tengdur COVID-19 getur verið af margvíslegum toga og bendir ekki endilega til áhrifa á miðtaugakerfi en getur hins vegar verið verulega hamlandi.

Einnig hefur COVID-19 verið tengt við þróun langvinnra taugasjúkdóma síðar meir og þá aðallega Alzheimersjúkdóms, Parkinsonsjúkdóms og heila- og mænusiggs (e. multiple sclerosis eða MS). Hins vegar er ekki víst að beint orsakasamhengi sé þarna á milli. Óháð þessu er staðfest að COVID-19 getur leitt til skerðingar á vitrænni getu, þó líklegast sé sambandið þar margþætt og flókið.

Eins og rætt er í svari við spurningunni Hvað er langvinnt COVID og hversu algengt er það? getur COVID-19 valdið margvíslegum langvinnum einkennum í taugakerfi sem hluti af LC. Þar má nefna lyktarskynstap, þreytu, höfuðverki, heilaþoku (e. brain fog), minnistruflanir og svima.

Heimildir og myndir:

...