Sólin Sólin Rís 02:55 • sest 24:04 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 13:30 • Sest 02:26 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 12:25 • Síðdegis: 24:49 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 06:10 • Síðdegis: 18:35 í Reykjavík

Hvaða lög teljast almenn lög og standa sérlög þeim alltaf framar?

Baldur S. Blöndal

Almenn lög eru þau sem Alþingi setur og taka gildi við undirritun forseta Íslands, þau eru í rauninni hefðbundin lög. Almennum lögum er svo skipt upp í almenn lög og sérlög eftir því hversu rúmt eða afmarkað gildissvið þau hafa. Sérlög fjalla sérstaklega um tiltekið og afmarkað (þröngt) efni, andstætt almennum lögum sem hafa almennari skírskotun.

Til að útskýra þetta nánar er gagnlegt að búa til dæmi með tilbúnum reglum:

Almenn regla: Brjóti einstaklingur eigur annarra skal sá hinn sami sæta fangelsi ekki skemur en 1 mánuð og allt að 2 árum.

Sérregla: Brjóti einstaklingur eigur Þjóðminjasafns Íslands skal sá hinn sami sæta fangelsi ekki skemur en 3 ár og allt að 16 árum.

Almenna reglan í þessu tilbúna dæmi gæti til að mynda átt sér hliðstæðu í almennum hegningarlögum en sérreglan í lögum um Þjóðminjasafn Íslands. Almenna reglan gildir um allar eigur annarra manna en sérreglan gildir eingöngu um muni í eigu tiltekinnar stofnunar og með henni er hægt að lengja refsirammann fyrir brot gegn almennu reglunni, ef þau beinast að sérstaklega verðmætum hagsmunum. Tilfellin sem falla undir sérregluna myndu þá varða við almennu regluna ef sérreglunni væri ekki til að dreifa.

Það er meginregla um lagaákvæðaval að sérlög skuli ganga framar almennum lögum. Reglan er alþjóðleg og til hennar er stundum vísað á latínu með orðunum: Lex specialis derogat legi generali.

Þetta túlkunarsjónarmið, að sérlög skuli ganga framar almennum lögum, er meginregla um lagaákvæðaval þegar árekstur er til staðar um til hvaða laga eigi að líta í tilteknu tilfelli. Reglan er alþjóðleg og til hennar er stundum vísað á latínu með orðunum: Lex specialis derogat legi generali. Það merkir einfaldlega: sérlög skulu ganga framar almennum lögum.

Reglan um lex specialis er byggð á þeirri rökfræðilegu ályktun að sérreglu um tilvikið X skuli beitt þrátt fyrir að til sé almennari regla sem einnig á við um tilvikið X. Það er, ef sérregla gildir um tiltekið tilvik skal beita henni frekar en almennari reglu. Raunverulegra dæmi en tekið var hér að ofan er til dæmis að almenn regla sem skyldar starfsmenn ríkis um trúnað um einkamálefni sem þeir kunna að frétta af í starfi sínu, myndi víkja gagnvart sérreglu um trúnaðarskyldu heilbrigðisstarfsmanns gagnvart skjólstæðingnum sínum. Hin síðari sérregla er nákvæmari og viðurlög við henni önnur en hinni almennu reglu starfsfólks hins opinbera.

Heimildir og mynd
  • Woody Hibbard. Law - Flickr. Sótt 10.03.2021 og birt undir CC BY 2.0 leyfinu.

Höfundur

Baldur S. Blöndal

B.A.-nemi í lögfræði

Útgáfudagur

7.5.2021

Spyrjandi

Sigríður Jónsdóttir

Tilvísun

Baldur S. Blöndal. „Hvaða lög teljast almenn lög og standa sérlög þeim alltaf framar?“ Vísindavefurinn, 7. maí 2021. Sótt 18. júní 2021. http://visindavefur.is/svar.php?id=81293.

Baldur S. Blöndal. (2021, 7. maí). Hvaða lög teljast almenn lög og standa sérlög þeim alltaf framar? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=81293

Baldur S. Blöndal. „Hvaða lög teljast almenn lög og standa sérlög þeim alltaf framar?“ Vísindavefurinn. 7. maí. 2021. Vefsíða. 18. jún. 2021. <http://visindavefur.is/svar.php?id=81293>.

Chicago | APA | MLA

Spyrja

Sendu inn spurningu LeiðbeiningarTil baka

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Senda grein til vinar

=

Hvaða lög teljast almenn lög og standa sérlög þeim alltaf framar?
Almenn lög eru þau sem Alþingi setur og taka gildi við undirritun forseta Íslands, þau eru í rauninni hefðbundin lög. Almennum lögum er svo skipt upp í almenn lög og sérlög eftir því hversu rúmt eða afmarkað gildissvið þau hafa. Sérlög fjalla sérstaklega um tiltekið og afmarkað (þröngt) efni, andstætt almennum lögum sem hafa almennari skírskotun.

Til að útskýra þetta nánar er gagnlegt að búa til dæmi með tilbúnum reglum:

Almenn regla: Brjóti einstaklingur eigur annarra skal sá hinn sami sæta fangelsi ekki skemur en 1 mánuð og allt að 2 árum.

Sérregla: Brjóti einstaklingur eigur Þjóðminjasafns Íslands skal sá hinn sami sæta fangelsi ekki skemur en 3 ár og allt að 16 árum.

Almenna reglan í þessu tilbúna dæmi gæti til að mynda átt sér hliðstæðu í almennum hegningarlögum en sérreglan í lögum um Þjóðminjasafn Íslands. Almenna reglan gildir um allar eigur annarra manna en sérreglan gildir eingöngu um muni í eigu tiltekinnar stofnunar og með henni er hægt að lengja refsirammann fyrir brot gegn almennu reglunni, ef þau beinast að sérstaklega verðmætum hagsmunum. Tilfellin sem falla undir sérregluna myndu þá varða við almennu regluna ef sérreglunni væri ekki til að dreifa.

Það er meginregla um lagaákvæðaval að sérlög skuli ganga framar almennum lögum. Reglan er alþjóðleg og til hennar er stundum vísað á latínu með orðunum: Lex specialis derogat legi generali.

Þetta túlkunarsjónarmið, að sérlög skuli ganga framar almennum lögum, er meginregla um lagaákvæðaval þegar árekstur er til staðar um til hvaða laga eigi að líta í tilteknu tilfelli. Reglan er alþjóðleg og til hennar er stundum vísað á latínu með orðunum: Lex specialis derogat legi generali. Það merkir einfaldlega: sérlög skulu ganga framar almennum lögum.

Reglan um lex specialis er byggð á þeirri rökfræðilegu ályktun að sérreglu um tilvikið X skuli beitt þrátt fyrir að til sé almennari regla sem einnig á við um tilvikið X. Það er, ef sérregla gildir um tiltekið tilvik skal beita henni frekar en almennari reglu. Raunverulegra dæmi en tekið var hér að ofan er til dæmis að almenn regla sem skyldar starfsmenn ríkis um trúnað um einkamálefni sem þeir kunna að frétta af í starfi sínu, myndi víkja gagnvart sérreglu um trúnaðarskyldu heilbrigðisstarfsmanns gagnvart skjólstæðingnum sínum. Hin síðari sérregla er nákvæmari og viðurlög við henni önnur en hinni almennu reglu starfsfólks hins opinbera.

Heimildir og mynd
  • Woody Hibbard. Law - Flickr. Sótt 10.03.2021 og birt undir CC BY 2.0 leyfinu.
...