Sólin
Rís 03:13 • sest 23:49
Tunglið
Rís 00:21 • Sest 10:56
Flóð
Árdegis: 09:44 • Síðdegis: 22:02
Fjara
Árdegis: 03:43 • Síðdegis: 15:46
Leit á vefnum
Bókmenntir og listir
Hvað er diskó og hvernig varð sú tónlist til?
Upprunalega spurningin hljómaði svona: Hvernig má segja að diskóið hafi byrjað? Eða hver voru upptök þess og hvers vegna byrjaði það? Þegar litið er yfir sögu og þróun dægurtónlistarinnar er ljóst að diskótónlistin og menningarheimur hennar skipar þar veglegri sess en margan grunar. Tónlistin skaut fyrst ró...
Lífvísindi: almennt
Af hverju er mold oft kölluð jarðvegur á íslensku?
Latneska heitið fyrir jarðveg er sol, dregið af solum (jörð). Í rómönskum málum er orðið sol notað yfir jarðveg og heiti jarðvegsflokka, enda sömuleiðis á -sol eða zol í mörgum flokkunarkerfum fyrir mold, eins og til dæmis Andosol og Podzol. Enska heitið er soil en stafurinn „i“ er kominn inn í nafnið fyrir misski...
Læknisfræði
Er til blátt fólk?
Upphaflega var spurningin svona: Ég var í líffræðitíma og kennarinn sagði okkur frá bláu fólki sem fannst. Hvað olli því að fólkið var blátt? Var það kannski skyldleikaræktun? Spyrjandi er líklega að tala um Fugate-ættina í Kentucky, Bandaríkjunum. Margt fólk úr Fugate-ættinni þjáðist af erfðasjúkdómi, svokö...
Málvísindi: íslensk
Hvað er þetta „pons“ í „pínu pons“?
Nafnorðið ponsa merkir ‘smástelpa, stelpuangi’. Ásgeir Blöndal Magnússon (1989:719) telur það líklega leitt af nafnorðinu ponta sem er gæluyrði um lítinn krakka, einkum stelpu. Af ponsa er leitt orðið pons sem eingöngu virðist notað í sambandinu pínu pons þar sem pína merkir ‘lítið af einhverju’. Með því að nota p...
Málvísindi: íslensk
Af hverju bjóðum við ekki 'góðan morgun' líkt og gert er í öðrum germönskum málum?
Öll spurningin hljóðaði svona: Af hverju bjóðum við Íslendingar ekki hvor öðrum góðan morgun líkt og gert er í öllum öðrum germönskum málum? Oft eru engin svör til við því af hverju eitthvað verður að vana og annað ekki. Það er vissulega rétt að grannar okkar bjóða góðan morgunn fram til klukkan tólf eða e...
Sagnfræði: Íslandssaga
Hvað voru réttarhöldin í Salem árið 1692 og höfðu þau áhrif á galdramál á Íslandi?
Öll spurningin hljóðaði svona: Hvað voru réttarhöldin í Salem árið 1692 og höfðu þau einhver áhrif á það hvernig málin þróuðust á Íslandi á þessum tíma? Síðari spurningunni er auðsvarað: Réttarhöldin í Salem gætu ekki hafa haft áhrif á þróun sambærilegra mála á Íslandi því galdramálum á Íslandi var að mestu...
Lífvísindi: mannslíkaminn
Af hverju skjálfa tennurnar og glamra þegar manni er kalt?
Blóð manna, eins og annarra spendýra er jafnheitt (e. endothermic). Það þýðir að litlar sveiflur verða á líkamshita okkar og honum er haldið sem næst 37°C. Hjá dýrum sem hafa misheitt blóð (e. exothermic) eru hitasveiflur hins vegar miklar. Þar getur líkamshitinn farið upp í 40°C og niður í aðeins fáeinar gráður. ...
Stærðfræði
Eru náttúrlegar tölur huglægar eða hlutlægar?
Náttúrlegar tölur eru tölurnar sem notaðar eru til að telja með: 1, 2, 3, 4, 5, 6, … Þær eru því stundum nefndar talningartölur. Mengi náttúrlegra talna er huglægt hugtak þar sem náttúrlegu tölurnar eru óendanlega margar. Sé staðnæmst við afar stóra náttúrlega tölu má alltaf finna aðra tölu sem er einum hærri en h...
Þjóðfræði
Hversu útbreidd er álfatrúin um heiminn, í hvers kyns myndum sem hún kann að koma fram?
Til þess að svara þessari spurningu þarf að vera ljóst við hvað er átt með hugtakinu álfur. Ljóst er að álfar í fornnorræni trú, sérstaklega í eddukvæðunum, eru bæði ólíkir álfum sem koma fyrir í þjóðtrú Íslendinga í dag1 og álfum í íslenskum þjóðsögum. Einnig þarf að taka tillit til þess að nú á dögum tala margir...
Why are people in Iceland not named after fish like Bleikja (arctic char) or Urriði (trout)?
The custom of giving people names from natural phenomena, particularly from the animal kingdom, is ancient, maybe going all the way back to the Indo-European origins of the language. Words like this appear in old Icelandic sources, many still being used today, with quite a number having been added during the last ...
Læknisfræði
Hvernig er best að lýsa sjúkdómnum COVID-19 í stuttu máli?
COVID-19 er fyrst og fremst öndunarfærasýking sem getur verið allt frá því að vera einkennalaus yfir í að valda lífshættulegu bólgusvari í margskonar líffærakerfum. Afleiðingar COVID-19 utan öndunarfæranna eru næstum án undantekninga óbeinar afleiðingar bólgusvars sem við myndum gegn sýkingunni, en veiran heldur s...
Læknisfræði
Er eitthvað nýtt vitað um það hvernig COVID-19 smitast helst?
SARS-CoV-2, sem veldur COVID-19, smitast fyrst og fremst með loftbornum leiðum. Þrátt fyrir mikla umræðu áður fyrr um mun á svokölluðu dropa- og úðasmiti (þar sem munur er á stærð smitandi agna sem við gefum frá okkur - stærri dropar og smærri úðar), þá benda flest gögn til þess núna að dreifing öndunarfærasýkinga...
Málvísindi: almennt
Er hægt að tala um að hafa tvö tungumál sem fyrsta mál?
Hugtakið fyrsta mál er oftast notað í þeim tilvikum þegar barn byrjar að læra eitt mál sem fyrsta mál. Önnur mál sem barnið byrjar að læra síðar eru þá annað og þriðja mál og svo framvegis og barnið getur orðið tví- og þrítyngt. Hins vegar er það mjög algengt að börn læri tvö eða fleiri tungumál samtímis frá by...
Málvísindi: íslensk
Er til orð um samband afa eða ömmu við barnabörn sín?
Spurningin í heild sinni hljóði svona: Hvar heitir samband afa og afabarns? (Á sama máta og feðgar eða mæðgur) Ekkert sambærilegt orð og feðgar, feðgin eða mæðgur, mæðgin er til um samband afa og afabarns eða ömmu og ömmubarns. Afinn og amman geta talað um barnabarn sitt og sagt: „þessi drengur/þessi stúlka er...
Málvísindi: íslensk
Eru orðin Akkilles og ökkli skyld?
Um Akkilles og Akkillesarhælinn má finna góða umsögn á Vísindavefnum. Ekkert bendir til skyldleika við orðið ökkli. Í Íslenskri orðsifjabók Ásgeirs Blöndal Magnússonar (1989: 1221) er skyldleiki við önnur mál rakinn svo: færeyska økil, økul, nýnorska okkla h., okkul, ukul k., sænska ankel, fornsænska ankul, dansk...