Sólin Sólin Rís 06:33 • sest 20:30 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 13:59 • Sest 07:02 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 03:15 • Síðdegis: 15:57 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 09:49 • Síðdegis: 22:08 í Reykjavík

Er hægt að smitast tvisvar af COVID-19?

Jón Magnús Jóhannesson

Upprunalega spurningin var:

Ef einstaklingur hefur smitast af kórónuveirunni 2019-nCOV. Getur hann fengið hana aftur og aftur eða?

Núverandi heimsfaraldur COVID-19 (e. coronavirus disease-2019), vegna veirunnar SARS-CoV-2 (e. severe acute respiratory syndrome coronavirus 2), hefur vakið upp fjölmargar spurninga um heim allan. Við ritun þessa svars (19. mars 2020) hafa nú þegar 191.127 tilfelli greinst á heimsvísu og 7807 dauðsföll orðið vegna COVID-19. Ein mjög mikilvæg spurning sem ber að svara þegar ný sýking kemur upp er hvort við náum að mynda ónæmi gegn henni: Ef við fáum COVID-19 og jöfnum okkur á henni, getum við fengið hana aftur?[1]

Veiran SARS-CoV-2 er kórónuveira (fræðiheiti fjölskyldu veirunnar er Coronaviridae) og almennt séð myndar líkaminn sterkt ónæmissvar gegn þeim veirum, bæði með hjálp sértækra eitilfrumna (frumubundið ónæmi) og myndun sértækra mótefna (mótefnabundið ónæmi). Þegar ónæmissvar hefur myndast gegn veiru myndast gjarnan ónæmisminni, en með því er átt við að ónæmiskerfið þekkir veiruna við endursmit og kemur í veg fyrir þróun sýkingar.

Lituð rafeindasmásjármynd af SARS-CoV-2 veirum.

Mikilvægt er þó að taka fram að ónæmisminni sem myndast vegna einnar gerðar kórónuveiru mun ekki verja okkur gegn sýkingu annarrar gerðar kórónuveiru. Þetta á einnig við um tvær aðrar mikilvægar kórónuveirur náskyldar SARS-CoV-2, það er SARS-CoV (sem veldur SARS eða severe acute respiratory syndrome, á íslensku einnig nefnt HABL eða heilkenni alvarlegrar bráðrar lungnabólgu) og MERS-CoV (sem veldur Middle East respiratory syndrome). Eitt mikilvægt atriði sem vert er að hafa í huga í þessu sambandi er að ekki er hægt að skipta SARS-CoV-2 í mismunandi undirflokka eins og er, þó tilgátur um slíkt hafi komið snemma fram.[2]

Hins vegar er misjafnt hversu lengi ofangreint minni varir. Gagnlegt er að horfa til MERS-CoV og SARS-CoV þar sem tímalengd ónæmissvars vegna þeirra hefur verið metin nánar. Fyrir báðar veirurnar virðast sértæk og verndandi mótefni myndast og haldast til staðar í allt að tvö ár. Eftir þann tíma virðist magn mótefnanna fara minnkandi. Hvort þetta þýði að endursýking getur orðið að þeim tíma liðnum er óvíst sem stendur. Hins vegar virðist frumubundið ónæmi vara lengur en í tvö ár. Þetta hefur mest verið rannsakað í tengslum við MERS-CoV.[3]

Lituð rafeindasmásjármynd af MERS-CoV veirum sem sjást sem gulu agnirnar á yfirborði sýktrar frumu sem er lituð blá.

Þannig er engin ástæða til að ætla að öðruvísi ónæmi myndist gegn SARS-CoV-2. Hefur þetta hins vegar verið rannsakað? Nýleg rannsókn Bao og fleiri skoðaði sérstaklega myndun mótefna gegn SARS-CoV-2 í rhesusöpum. Niðurstöður þeirra sýndu gott mótefnasvar tveimur til þremur vikum eftir sýkingu sem kom í veg fyrir endursýkingu. Þetta, ásamt því sem við vitum nú þegar um kórónuveirur, bendir sterklega til þess að við myndum gott mótefnasvar eftir COVID-19 sem ætti að koma í veg fyrir endursýkingar.[4]

Hvað þá með fréttir um einstaklinga með „endursmit“ eða versnandi einkenni eftir útskrift? Hvað getur legið þar að baki? Í fréttum hefur verið sagt frá einstaklingum með COVID-19 sem útskrifuðust af spítala en versnaði síðan með ný einkenni og greindust með veiruna við sýnatöku. Í öðrum tilfellum voru einstaklingar með COVID-19 loks orðnir neikvæðir við sýnatöku og einkennalausir en urðu jákvæðir nokkrum dögum síðar.

Þó þetta hljómi grunsamlega gætu margar hugsanlegar orsakir legið þarna að baki og rannsókn Ling og fleiri fer meðal annars yfir það[5]:

  1. Vitað er að veiran getur fundist í öndunarfærum einstaklinga í meira en 30 daga eftir upphaf einkenna COVID-19. Það að veiran finnist í sýni er ekki ávísun á að virkur sjúkdómur sé til staðar. Þannig geta einstaklingar veikst af öðrum ástæðum eftir COVID-19 en áfram verið með veiruna til staðar við sýnatöku.
  2. Þótt prófin sem notuð eru til að greina veiruna í öndunarfærum séu almennt mjög góð geta þau verið neikvæð þrátt fyrir að veiran sé til staðar. Þetta kallast fölsk-neikvæð niðurstaða og á sérstaklega við þegar magn af veirunni er tiltölulega lítið, sem dæmigert er að sjá í batafasa. Þannig getur einhver verið að jafna sig eftir COVID-19, verið neikvæður í einu sýni en jákvæður í öðru. Þetta þarf ekki endilega að þýða að veiran sé aftur orðin vandamál.[6]
  3. Eins og staðan er núna skiljum við ekki að fullu náttúrulega þróun þessarar veirusýkingar. Vitað er að veiran getur farið í bæði efri og neðri öndunarfærin (lungun) og fer alvarleiki veikindanna meðal annars eftir þessari dreifingu. Einnig getur COVID-19 verið það sem nefnt er tvífasa veikindi, með vægum einkennum til að byrja með sem versna gjarnan viku síðar. Það er þannig hugsanlegt að tími til alvarlegri veikinda geti verið enn lengri og meðal annars lýst sér þannig að sjúklingur verði fyrst betri en versni síðan snögglega aftur.
  4. Einstaklingar með COVID-19 fá mismunandi meðferðir eftir löndum og spítölum. Margir hafa verið meðhöndlaðir með barksterum, ónæmisbælandi meðferð sem getur minnkað bólgu en einnig minnkað ónæmissvar við veirunni. Þetta gæti truflað mynstur veirunnar í sýnum og einnig leitt til þess að hugsanleg verri einkenni sýkingar geti komið fram eftir útskrift af spítala.

Eftir stendur að engin staðfest tilfelli endursýkingar af SARS-CoV-2 eru þekkt. Einnig eru merki um gott og verndandi ónæmissvar í kjölfar þess að einstaklingur nær sér eftir COVID-19. Helsta óvissan nú er hversu lengi það ónæmi varir – verður það í tvö ár með dvínandi magni eins og í SARS og MERS eða endist ónæmið ævilangt? Það er að minnsta kosti hughreystandi að meira að segja ef ónæmið varir aðeins í nokkur ár gefur þetta okkur tíma til að rannsaka veiruna betur, finna meðferðir og vonandi þróa bóluefni sem mun veita betri og langvinnari vörn án þess að einstaklingur þurfi að sýkjast af veirunni sjálfri.

Tilvísanir:
  1. ^ Sjá heimild 4.
  2. ^ Sjá heimild 5.
  3. ^ Sjá heimild 6 og 7.
  4. ^ Sjá heimild 3.
  5. ^ Sjá heimild 1 og 2.
  6. ^ Sjá heimild 1.

Heimildir:
  1. Zhou L, Liu K og Liu HG. [Cause Analysis and Treatment Strategies of "Recurrence" With Novel Coronavirus Pneumonia (covid-19) Patients After Discharge From Hospital]. Zhonghua Jie He He Hu Xi Za Zhi (Chinese Journal of Tuberculosis and Respiratory Medicine). 2020;43(0):E028. (Sótt 19.03.2020).
  2. Lan, L o.fl. Positive RT-PCR Test Results in Patients Recovered From COVID-19. JAMA. Birt á netinu 27.02.2020. (Sótt 19.03.2020).
  3. Bao, L o.fl. Reinfection could not occur in SARS-CoV-2 infected rhesus macaques. bioRxiv. Birt á netinu 14.03.2020. (Sótt 19.03.2020).
  4. World Health Organization (WHO). Coronavirus disease (COVID-2019) situation reports. (Sótt 19.03.2020).
  5. Gen, L o.fl. Coronavirus infections and immune responses Journal of Medical Virology. 2020;92:424–432. (Sótt 19.03.2020).
  6. Wu, LP o.fl. (2007). Duration of antibody responses after severe acute respiratory syndrome. Emerging infectious diseases, 2007;13(10), 1562–1564. (Sótt 19.03.2020).
  7. Memish, ZA o.fl. Middle East respiratory syndrome. The Lancet. 4. mars, 2020. (Sótt 19.03.2020).
  8. MacLean, OA o.fl. Response to “On the origin and continuing evolution of SARS-CoV-2”. nCoV-2019 Genomic Epidemiology - Virological.org. (Sótt 19.03.2020).

Myndir:

Höfundur

Jón Magnús Jóhannesson

deildarlæknir á Landspítalanum

Útgáfudagur

20.3.2020

Spyrjandi

Ásta

Tilvísun

Jón Magnús Jóhannesson. „Er hægt að smitast tvisvar af COVID-19?“ Vísindavefurinn, 20. mars 2020. Sótt 4. apríl 2020. http://visindavefur.is/svar.php?id=78667.

Jón Magnús Jóhannesson. (2020, 20. mars). Er hægt að smitast tvisvar af COVID-19? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=78667

Jón Magnús Jóhannesson. „Er hægt að smitast tvisvar af COVID-19?“ Vísindavefurinn. 20. mar. 2020. Vefsíða. 4. apr. 2020. <http://visindavefur.is/svar.php?id=78667>.

Chicago | APA | MLA

Spyrja

Sendu inn spurningu LeiðbeiningarTil baka

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Senda grein til vinar

=

Er hægt að smitast tvisvar af COVID-19?
Upprunalega spurningin var:

Ef einstaklingur hefur smitast af kórónuveirunni 2019-nCOV. Getur hann fengið hana aftur og aftur eða?

Núverandi heimsfaraldur COVID-19 (e. coronavirus disease-2019), vegna veirunnar SARS-CoV-2 (e. severe acute respiratory syndrome coronavirus 2), hefur vakið upp fjölmargar spurninga um heim allan. Við ritun þessa svars (19. mars 2020) hafa nú þegar 191.127 tilfelli greinst á heimsvísu og 7807 dauðsföll orðið vegna COVID-19. Ein mjög mikilvæg spurning sem ber að svara þegar ný sýking kemur upp er hvort við náum að mynda ónæmi gegn henni: Ef við fáum COVID-19 og jöfnum okkur á henni, getum við fengið hana aftur?[1]

Veiran SARS-CoV-2 er kórónuveira (fræðiheiti fjölskyldu veirunnar er Coronaviridae) og almennt séð myndar líkaminn sterkt ónæmissvar gegn þeim veirum, bæði með hjálp sértækra eitilfrumna (frumubundið ónæmi) og myndun sértækra mótefna (mótefnabundið ónæmi). Þegar ónæmissvar hefur myndast gegn veiru myndast gjarnan ónæmisminni, en með því er átt við að ónæmiskerfið þekkir veiruna við endursmit og kemur í veg fyrir þróun sýkingar.

Lituð rafeindasmásjármynd af SARS-CoV-2 veirum.

Mikilvægt er þó að taka fram að ónæmisminni sem myndast vegna einnar gerðar kórónuveiru mun ekki verja okkur gegn sýkingu annarrar gerðar kórónuveiru. Þetta á einnig við um tvær aðrar mikilvægar kórónuveirur náskyldar SARS-CoV-2, það er SARS-CoV (sem veldur SARS eða severe acute respiratory syndrome, á íslensku einnig nefnt HABL eða heilkenni alvarlegrar bráðrar lungnabólgu) og MERS-CoV (sem veldur Middle East respiratory syndrome). Eitt mikilvægt atriði sem vert er að hafa í huga í þessu sambandi er að ekki er hægt að skipta SARS-CoV-2 í mismunandi undirflokka eins og er, þó tilgátur um slíkt hafi komið snemma fram.[2]

Hins vegar er misjafnt hversu lengi ofangreint minni varir. Gagnlegt er að horfa til MERS-CoV og SARS-CoV þar sem tímalengd ónæmissvars vegna þeirra hefur verið metin nánar. Fyrir báðar veirurnar virðast sértæk og verndandi mótefni myndast og haldast til staðar í allt að tvö ár. Eftir þann tíma virðist magn mótefnanna fara minnkandi. Hvort þetta þýði að endursýking getur orðið að þeim tíma liðnum er óvíst sem stendur. Hins vegar virðist frumubundið ónæmi vara lengur en í tvö ár. Þetta hefur mest verið rannsakað í tengslum við MERS-CoV.[3]

Lituð rafeindasmásjármynd af MERS-CoV veirum sem sjást sem gulu agnirnar á yfirborði sýktrar frumu sem er lituð blá.

Þannig er engin ástæða til að ætla að öðruvísi ónæmi myndist gegn SARS-CoV-2. Hefur þetta hins vegar verið rannsakað? Nýleg rannsókn Bao og fleiri skoðaði sérstaklega myndun mótefna gegn SARS-CoV-2 í rhesusöpum. Niðurstöður þeirra sýndu gott mótefnasvar tveimur til þremur vikum eftir sýkingu sem kom í veg fyrir endursýkingu. Þetta, ásamt því sem við vitum nú þegar um kórónuveirur, bendir sterklega til þess að við myndum gott mótefnasvar eftir COVID-19 sem ætti að koma í veg fyrir endursýkingar.[4]

Hvað þá með fréttir um einstaklinga með „endursmit“ eða versnandi einkenni eftir útskrift? Hvað getur legið þar að baki? Í fréttum hefur verið sagt frá einstaklingum með COVID-19 sem útskrifuðust af spítala en versnaði síðan með ný einkenni og greindust með veiruna við sýnatöku. Í öðrum tilfellum voru einstaklingar með COVID-19 loks orðnir neikvæðir við sýnatöku og einkennalausir en urðu jákvæðir nokkrum dögum síðar.

Þó þetta hljómi grunsamlega gætu margar hugsanlegar orsakir legið þarna að baki og rannsókn Ling og fleiri fer meðal annars yfir það[5]:

  1. Vitað er að veiran getur fundist í öndunarfærum einstaklinga í meira en 30 daga eftir upphaf einkenna COVID-19. Það að veiran finnist í sýni er ekki ávísun á að virkur sjúkdómur sé til staðar. Þannig geta einstaklingar veikst af öðrum ástæðum eftir COVID-19 en áfram verið með veiruna til staðar við sýnatöku.
  2. Þótt prófin sem notuð eru til að greina veiruna í öndunarfærum séu almennt mjög góð geta þau verið neikvæð þrátt fyrir að veiran sé til staðar. Þetta kallast fölsk-neikvæð niðurstaða og á sérstaklega við þegar magn af veirunni er tiltölulega lítið, sem dæmigert er að sjá í batafasa. Þannig getur einhver verið að jafna sig eftir COVID-19, verið neikvæður í einu sýni en jákvæður í öðru. Þetta þarf ekki endilega að þýða að veiran sé aftur orðin vandamál.[6]
  3. Eins og staðan er núna skiljum við ekki að fullu náttúrulega þróun þessarar veirusýkingar. Vitað er að veiran getur farið í bæði efri og neðri öndunarfærin (lungun) og fer alvarleiki veikindanna meðal annars eftir þessari dreifingu. Einnig getur COVID-19 verið það sem nefnt er tvífasa veikindi, með vægum einkennum til að byrja með sem versna gjarnan viku síðar. Það er þannig hugsanlegt að tími til alvarlegri veikinda geti verið enn lengri og meðal annars lýst sér þannig að sjúklingur verði fyrst betri en versni síðan snögglega aftur.
  4. Einstaklingar með COVID-19 fá mismunandi meðferðir eftir löndum og spítölum. Margir hafa verið meðhöndlaðir með barksterum, ónæmisbælandi meðferð sem getur minnkað bólgu en einnig minnkað ónæmissvar við veirunni. Þetta gæti truflað mynstur veirunnar í sýnum og einnig leitt til þess að hugsanleg verri einkenni sýkingar geti komið fram eftir útskrift af spítala.

Eftir stendur að engin staðfest tilfelli endursýkingar af SARS-CoV-2 eru þekkt. Einnig eru merki um gott og verndandi ónæmissvar í kjölfar þess að einstaklingur nær sér eftir COVID-19. Helsta óvissan nú er hversu lengi það ónæmi varir – verður það í tvö ár með dvínandi magni eins og í SARS og MERS eða endist ónæmið ævilangt? Það er að minnsta kosti hughreystandi að meira að segja ef ónæmið varir aðeins í nokkur ár gefur þetta okkur tíma til að rannsaka veiruna betur, finna meðferðir og vonandi þróa bóluefni sem mun veita betri og langvinnari vörn án þess að einstaklingur þurfi að sýkjast af veirunni sjálfri.

Tilvísanir:
  1. ^ Sjá heimild 4.
  2. ^ Sjá heimild 5.
  3. ^ Sjá heimild 6 og 7.
  4. ^ Sjá heimild 3.
  5. ^ Sjá heimild 1 og 2.
  6. ^ Sjá heimild 1.

Heimildir:
  1. Zhou L, Liu K og Liu HG. [Cause Analysis and Treatment Strategies of "Recurrence" With Novel Coronavirus Pneumonia (covid-19) Patients After Discharge From Hospital]. Zhonghua Jie He He Hu Xi Za Zhi (Chinese Journal of Tuberculosis and Respiratory Medicine). 2020;43(0):E028. (Sótt 19.03.2020).
  2. Lan, L o.fl. Positive RT-PCR Test Results in Patients Recovered From COVID-19. JAMA. Birt á netinu 27.02.2020. (Sótt 19.03.2020).
  3. Bao, L o.fl. Reinfection could not occur in SARS-CoV-2 infected rhesus macaques. bioRxiv. Birt á netinu 14.03.2020. (Sótt 19.03.2020).
  4. World Health Organization (WHO). Coronavirus disease (COVID-2019) situation reports. (Sótt 19.03.2020).
  5. Gen, L o.fl. Coronavirus infections and immune responses Journal of Medical Virology. 2020;92:424–432. (Sótt 19.03.2020).
  6. Wu, LP o.fl. (2007). Duration of antibody responses after severe acute respiratory syndrome. Emerging infectious diseases, 2007;13(10), 1562–1564. (Sótt 19.03.2020).
  7. Memish, ZA o.fl. Middle East respiratory syndrome. The Lancet. 4. mars, 2020. (Sótt 19.03.2020).
  8. MacLean, OA o.fl. Response to “On the origin and continuing evolution of SARS-CoV-2”. nCoV-2019 Genomic Epidemiology - Virological.org. (Sótt 19.03.2020).

Myndir:...