Hvenær kemur orðið 'jæja' fyrst fram og hvernig varð það til?

Útgáfudagur:

06.02.2026

Höfundur:

Guðrún Kvaran

Nokkrir hafa spurt Vísindavefinn um jæja: Hvenær kemur orðið 'jæja' fyrst fram svo vitað sé til í íslensku og hvaðan kemur það, ef vitað er? Hvað merkir orðið "jæja" og hvaðan kemur það? Hver er uppruni orðsins "jæja"? Í Ritmálssafni Or ...

Sjá nánar

Vísindadagatal 8. febrúar

Vísindasagan

Rudolf Virchow

1821-1902

Þýskur læknir, fræðimaður og stjórnmálamaður, lagði mikið af mörkum til lýðheilsu. Oft nefndur faðir nútíma meinafræði og talinn einn af upphafsmönnum félagslækninga.

Dagatal hinna upplýstu

Atóm

Á 5. öld f.Kr. kom Grikkinn Demókrítos fyrstur fram með hugtakið atóm en gríska orðið merkir ‚ódeilanlegur‘. Hann hugsaði sér að það væri smæsta eining alls efnis. Við vitum hins vegar núna að atómin sjálf eru búin til úr rafeindum, róteindum og nifteindum. Tvær síðastnefndu eindirnar eru síðan samsettar úr kvörkum.

Nánar

Íslenskir vísindamenn

Ágúst Kvaran

1952

Ágúst Kvaran er prófessor í eðlisefnafræði við Háskóla Íslands. Hann hefur verið viðriðinn fjölmörg rannsóknarverkefni sem flest snerta samspil ljóss og efnis. Ágúst hefur lagt áherslu á öflun upplýsinga um eiginleika sameinda með litrófsmælingum og rannsakað áhrif orkuríkrar geislunar á efni.

Nánar

Vísindafréttir

Vísindavefur HÍ fær styrk frá stjórnvöldum til að uppfæra Evrópuvefinn

Þann 9. desember 2025 var tilkynnt að Vísindavefurinn fengi styrk frá stjórnvöldum til að uppfæra Evrópuvefinn. Í frétt á vefsíðu Stjórnarráðs Íslands segir þetta: Að auki hefur verið ákveðið að fimm milljónir króna renni til Vísindavefs Háskó...

Nánar

Sjá vísindafréttir

Sendu inn spurningu

Hvenær kemur orðið 'jæja' fyrst fram og hvernig varð það til?

Útgáfudagur:

Spyrjandi:

Höfundur:

Nýjustu svörin

Af hverju eru ávaxtaflugur svona oft notaðar í vísindatilraunum?

Getur innrauð geislun í sánu valdið skaða á líkamanum?

Hvað er vitað um byggð á Skeiðarársandi og í Öræfum á fyrstu öldum Íslandssögunnar?

Vísindadagatal 8. febrúar

Rudolf Virchow

1821-1902

Atóm

Ágúst Kvaran

1952

Vinsæl svör Í dag Í vikunni

Getur innrauð geislun í sánu valdið skaða á líkamanum?

Hver er eðlilegur blóðþrýstingur?

Hvaðan kemur nafnið Öræfajökull og hvernig varð það til?

Hvað er fjörfiskur og hvað er til ráða?

Hvað eru berklar?

Íslenskar gæsalappir eru „svona“, en hvar finn ég '„' á íslenska lyklaborðinu?

Getur innrauð geislun í sánu valdið skaða á líkamanum?

Hvaðan kemur nafnið Öræfajökull og hvernig varð það til?

Hvað er listería og hver eru einkennin af sýkingu?

Hvað eru berklar?

Hver er eðlilegur blóðþrýstingur?

Íslenskar gæsalappir eru „svona“, en hvar finn ég '„' á íslenska lyklaborðinu?

Getur innrauð geislun í sánu valdið skaða á líkamanum?

Hvaðan kemur nafnið Öræfajökull og hvernig varð það til?

Hvað er listería og hver eru einkennin af sýkingu?

Hvað eru berklar?

Hver er eðlilegur blóðþrýstingur?

Íslenskar gæsalappir eru „svona“, en hvar finn ég '„' á íslenska lyklaborðinu?

Getur innrauð geislun í sánu valdið skaða á líkamanum?

Hvað er húsdreki og af hverju er hann í húsakimum?

Hver er eðlilegur blóðþrýstingur?

Hvaðan kemur nafnið Öræfajökull og hvernig varð það til?

Hvað er kreatín?

Íslenskar gæsalappir eru „svona“, en hvar finn ég '„' á íslenska lyklaborðinu?

Önnur svör Í dag Í vikunni

Er hafragrautur hollur?

Hvað er hvíldarpúls og hvað getur hann orðið hægur?

Hvað er smjörsýra, undir hvaða öðrum nöfnum gengur hún og hver eru áhrifin af neyslu hennar?

Hver er munurinn á kameldýri og úlfalda?

Hvaða áhrif hefur nikótín á líkamann?

Hvaða áhrif hefur alkóhól á heila og líkama?

Hvaða tölur koma á eftir milljón og milljarði?

Hvaða rannsóknir hefur Ragnhildur Helgadóttir stundað?

Hvað er gull og hvers vegna fellur ekkert á það?

Hvað er átt við með orðinu gaslýsing?

Hvað er lungnaþemba og hverjar eru afleiðingar hennar?

Er einhver munur á því að vera skrítinn eða skrýtinn?

Eru kynin bara tvö?

Hvað er átt við með orðinu gaslýsing?

Hvernig er reiknað út hlutfall álagðs virðisaukaskatts og afturreiknaðs? (24,5% verða 19,68%)?

Hvaða áhrif hefur alkóhól á heila og líkama?

Hvað er lungnaþemba og hverjar eru afleiðingar hennar?

Er svartidauði enn þá til og eru til lækningar við honum?

Hvaða lönd teljast til Evrópu?

Hvaða áhrif hefur alkóhól á heila og líkama?

Hvaða hlutverki gegnir miltað og er hægt að lifa án þess?

Hvað gerðist í heimsstyrjöldinni síðari í grófum dráttum?

Hvað er hambjalla? Því þrífst hún í hýbýlum manna? Getur hún valdið skaða?

Hvað eru nýrnasteinar og hvað veldur þeim?

Vísindafréttir

Vísindavefur HÍ fær styrk frá stjórnvöldum til að uppfæra Evrópuvefinn

Vinsæl svör
Í dag Í vikunni

Önnur svör
Í dag Í vikunni