Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Gylfi Magnússon

dósent í hagfræði við HÍ

  1. Hvert var gengi íslensku krónunnar árið 1944 og var til banki á Íslandi þá?
  2. Hver er munurinn á því að taka 25 ára lán og 40 ára lán?
  3. Hvað varð um peningana sem almenningur tapaði í hruninu 2008?
  4. Er eitthvað raunverulega ókeypis?
  5. Hvað eru kúlulán?
  6. Hvernig virkar bitcoin og aðrar rafmyntir?
  7. Er ekki hægt að hætta notkun seðla og myntar á Íslandi?
  8. Hvaða aðilar stýra gengi íslensku krónunnar?
  9. Hvað verður um afgang fjárlaga?
  10. Hvers vegna eru laun ekki verðtryggð?
  11. Hver er skilgreiningin á samfélagsbanka, hlutverki hans og þjónustu við samfélagið?
  12. Hver er uppruni skulda ríkissjóðs?
  13. Er verg landsframleiðsla góður mælikvarði á stöðu efnahagslífsins?
  14. Hvað er lögmál um framboð og eftirspurn í hagfræði?
  15. Hvað keypti nýi Landsbankinn af gamla Landsbankanum fyrir hið svokallaða Landsbankabréf?
  16. Hvernig eykst magn peninga í umferð í heiminum?
  17. Er ekki einhver mótsögn fólgin í því að ef við ætlum að taka upp evru í stað "lélegrar" krónu þurfi fyrst að gera krónuna að "góðum" gjaldmiðli með því að uppfylla tiltekin skilyrði? Eru til leiðir til að nota upptöku evru til að "losna við lélega krónu"?
  18. Má Seðlabanki Íslands kaupa ríkisskuldabréf?
  19. Væri hægt að bjarga efnahag heimsbyggðarinnar með því að flytja loftstein úr gulli til jarðarinnar? - Myndband
  20. Ef Ísland vantar peninga af hverju framleiðum við þá bara ekki peninga? - Myndband
  21. Hvernig er hægt að lofa að minnsta kosti 10% ávöxtun á mánuði? - Myndband
  22. Hvað er verðbólga? - Myndband
  23. Hvaða efnahagslegu afleiðingar hefði það fyrir heiminn og Ísland ef við gætum flutt smástirnið 433 Eros til jarðar, en það er fullt af gulli?
  24. Hver var Joseph A. Schumpeter og hvaða áhrif hafði hann á hagfræðina?
  25. Hver var John von Neumann og hvert var framlag hans til vísindanna?
  26. Hvað er átt við með þjóðargjaldþroti?
  27. Hvað er fjármálakreppa?
  28. Hvers vegna lækka verðtryggð lán ekki þegar verðbólga lækkar?
  29. Hvað er framvirkt gengi og hvernig tengist það vörðu og óvörðu vaxtajafngildi?
  30. Hvernig útskýrið þið það sem á ensku kallast „fractional reserve banking“?
  31. Er verðtrygging lána lögleg í Evrópusambandinu?
  32. Hvað eru punktar í lánum?
  33. Hver er tvöföldunartími verðlagsins Simbabve og hver er reiknireglan til að finna hann út?
  34. Hvað er skortsala?
  35. Hvað er vogunarsjóður?
  36. Hvað eru skattleysismörk?
  37. Hvort er betra að fara í viðskiptafræði eða hagfræði ef maður hefur áhuga á að verða löggiltur endurskoðandi?
  38. Hvað eru stýrivextir?
  39. Hvað eru dráttarvextir og hver er munurinn á þeim og venjulegum vöxtum?
  40. Hvað er átt við með fljótandi gengi?
  41. Hvernig er hægt að lofa að minnsta kosti 10% ávöxtun á mánuði?
  42. Hvernig elta menn vísitölu?
  43. Hvað er eiginlega FTSE-vísitalan og hvaða máli skiptir hún?
  44. Hver er munurinn á einkasölu og fákeppni?
  45. Hvað er veðkall?
  46. Hvað er leiðréttur og óleiðréttur launamunur?
  47. Hver var fyrstur til þess að fjöldaframleiða bíla?
  48. Er eitthvert ríki svo vel stætt að það greiðir borgurunum í stað þess að leggja gjöld á þá?
  49. Hvert er verðmæti 9 og 14 karata gulls í íslenskum krónum?
  50. Hver er hlutdeild sjávarútvegsins í íslenska hagkerfinu og að hvaða leyti hefur hún breyst á síðustu 15 árum?
  51. Hvað er átt við með 'mills' þegar verið er að tala um orkuverð?
  52. Hvað gerist þegar ríkisábyrgð kemur til framkvæmda?
  53. Hver er algengasti gjaldmiðill heims?
  54. Hvað er EBITDA fyrirtækja og hvernig er hún reiknuð út?
  55. Hvað eru jöklabréf?
  56. Er tvö þúsund króna seðill verðmætur?
  57. Hvert er hlutverk seðlabankastjóra?
  58. Hvort er hagstæðara að taka húsnæðislán í erlendri eða íslenskri mynt?
  59. Hvers vegna geta bankar krafist verðbóta af útlánum en þurfa ekki að greiða einstaklingum verðbætur á innlán?
  60. Hvenær var söluskattur settur á vöru á Íslandi, hverjir gerðu það og hvers vegna?
  61. Hvað er vaxtaferill?
  62. Hver er munurinn á hagfræði og viðskiptafræði?
  63. Eru renminbi og yuan sami gjaldmiðillinn?
  64. Hvað eru samlegðaráhrif?
  65. Hver er munurinn á innkaupsverði (heimsmarkaðsverði) bensíns og dísilolíu?
  66. Hvað er átt við í útflutningi/innflutningi þegar sagt er "payment TT or L/C at sight"?
  67. Hvað eru LIBOR-vextir?
  68. Hvað eru fjárlög?
  69. Hver er gjaldmiðillinn í Albaníu?
  70. Hvað er kaupauðgistefna (merkantílismi)?
  71. Hvernig eru breytingar á byggingarvísitölu mældar og hversu mikil áhrif hefur byggingarvísitala á verðbólgu?
  72. Hvað er annars vegar lán með jöfnum afborgunum og hins vegar jafngreiðslulán?
  73. Hvað er q-hlutfall?
  74. Hvernig er reiknað út hlutfall álagðs virðisaukaskatts og afturreiknaðs? (24,5% verða 19,68%)?
  75. Heldur fyrirtækið De Beers verði demanta langt yfir raunvirði þeirra?
  76. Hvaða skilyrði þarf að uppfylla til þess að starfa við verðbréfaviðskipti?
  77. Hvernig skiptast útgjaldaliðir ríkissjóðs?
  78. Hversu há mánaðarlaun þarf einstaklingur að hafa til að borga hátekjuskatt?
  79. Hvers vegna ýtir flæði erlends fjármagns inn til landsins undir styrkingu krónunnar?
  80. Hvaða árgangur Íslendinga er stærstur?
  81. Hvenær var gengið síðast fellt á Íslandi og í hvaða tilgangi var það?
  82. Hvað eru afleiður og þá afleiðustöður og notkun þeirra í fyrirtækjarekstri?
  83. Hvað er átt við þegar talað er um vergar þjóðartekjur?
  84. Hvað hefur Bandaríkjaforseti í árslaun?
  85. Hvaða braut þarf ég að fara á í menntaskóla til þess að komast inn í Viðskipta- og hagfræðideild Háskóla Íslands?
  86. Mega þeir sem hafa B.A.-gráðu í hagfræði ekki kalla sig hagfræðinga, bara þeir sem eru með B.S.-gráðu?
  87. Fyrir hvað vann John Nash Nóbelsverðlaun og hvert var framlag hans til hagfræðinnar?
  88. Er skjaldarmerkið framan eða aftan á krónunni?
  89. Hvers vegna stendur oft Ltd, eða limited, á eftir fyrirtækjanöfnum? Dæmi: R. Winter & Co. Ltd.
  90. Er það satt að bandaríski seðlabankinn sé einkarekinn?
  91. Hvað eru tekjuáhrif?
  92. Hvert er íslenskt starfsheiti þess sem hefur lært Økonomi í Danmörku (þriggja ára nám)?
  93. Af hvaða vöru er mest flutt inn til landsins?
  94. Hvað eyðir meðalmaður miklum pening í matvörur á ári?
  95. Hafa útsölur í janúar og júlí áhrif á neysluvísitöluna?
  96. Hver eru helstu viðskiptalönd Íslands í útflutningi?
  97. Hvað seljast margir pakkar af sígarettum á dag um allan heim?
  98. Hver er munurinn á EXW (ex works) og FOB (free on board) flutningsskilmálum?
  99. Ef maður greiðir upp lán, þarf þá að borga áfallnar verðbætur? Ef svo er, þá af hverju?
  100. Af hverju eru pylsur seldar 10 saman í pakka en pylsubrauð bara 8?
  101. Ef gullið sem vitringarnir þrír gáfu Jesú Kristi hefði verið sett í banka, hversu mikils virði væri það í dag?
  102. Hvað er DAFO-greining?
  103. Er til fólksfjöldapíramídi fyrir Kína?
  104. Hvað heitir gjaldmiðillinn í Namibíu?
  105. Hvað er neyslustýring?
  106. Hvaða kona er á svissneskum myntum?
  107. Hvað er átt við með samráði í samkeppnisreglum?
  108. Hvað merkir peningaþvætti?
  109. Hver er stærsti stálframleiðandi í heimi og hvað framleiðir hann mikið?
  110. Lækkar krónan ef vextir banka hækka?
  111. Hvað eru endurhverf viðskipti?
  112. Hver er talinn vera mesti frumkvöðull hagfræðinnar fyrr og síðar?
  113. Er hægt að nota allar evrur í öllum ríkjum Evrópusambandsins? Líka smápeningana?
  114. Hver er algengasti fæðingardagur á Íslandi?
  115. Hvað heitir gjaldmiðill Dóminíska lýðveldisins og hvert er gengi krónunnar gagnvart honum?
  116. Hver er rökstuðningurinn á bak við hátekjuskatt?
  117. Hvað eru verðbætur?
  118. Hvað eru Dow Jones og Nasdaq?
  119. Hvað er kreppa?
  120. Af hverju fá leikarar í Ameríku hærri laun en hér?
  121. Hvernig fara skuldsett kaup á fyrirtækjum fram?
  122. Hvað eru innherjaviðskipti?
  123. Hvað er bandormur í fjárlögum?
  124. Hvað eru til margir gjaldmiðlar?
  125. Hve mörg lönd í heiminum leyfa verðtryggingu lána?
  126. Hvað heitir gjaldmiðill Armeníu?
  127. Hvað er ECR og QR kerfi?
  128. Hvað eru flatir vextir?
  129. Hvers vegna er borgaður skattur af ellilífeyri?
  130. Hversu há eru heildarfjárlög ríkissjóðs Íslands?
  131. Hvað er ABC-greining?
  132. Hvað eru til margir bílar í öllum heiminum?
  133. Hvað er hlaupandi meðaltal, er það oft notað og hversu nákvæmt er það í spám sínum?
  134. Hvað eru húsbréf og hvernig fara viðskipti með þau fram?
  135. Hverjar voru gjaldeyristekjur Íslendinga af erlendum ferðamönnum árið 2001 og hvernig skiptust þær?
  136. Hvar eru íslensku peningarnir prentaðir, eða má enginn vita það?
  137. Hvers vegna hækkar gjaldeyrir um þriðjung ef gengisfelling er 25%?
  138. Hvernig er útreikningurinn á vísitölum þegar tekið er tillit til arðgreiðslna og útgáfu jöfnunarhlutabréfa?
  139. Get ég stofnað fyrirtæki um reksturinn á mínu eigin heimili og dregið kostnaðinn frá skatti?
  140. Hver var verðbólgan árið 1983?
  141. Hvaða ár var virðisaukaskattur settur á?
  142. Hvað eru innlánstryggingar og hvernig er þeim háttað hér á landi?
  143. Hvenær var hinn svokallaði „nefskattur“ Margrétar Thatcher afnuminn?
  144. Af hverju er S í dollaramerkinu ($)?
  145. Hver er réttlætingin fyrir álagningu erfðafjárskatts?
  146. Hver er munurinn á staðgreiðslureikningi og virðisaukaskattsreikningi og hvaða skilyrði þurfa þeir að uppfylla?
  147. Hvað er gullfótur og hverjir eru kostir hans og gallar?
  148. Hver er munurinn á bókhaldslegum og hagfræðilegum hagnaði?
  149. Fyrir hverja og hvaða fjármagn gildir sú ákvörðun, þegar Seðlabanki Íslands tekur ákvörðun um vexti?
  150. Hver er ríkasti maður í heimi?
  151. Ef Ísland vantar peninga af hverju framleiðum við þá bara ekki peninga?
  152. Hvert var verðmæti eins sterlingspunds árið 1932?
  153. Hvernig er best að skýra muninn á framlegð og álagningu. Er línulegt samband á milli þessara þátta?
  154. Hvað þýðir orðið hrakvirði í bókhaldsmáli?
  155. Er það rétt að Noregur sé eina landið sem er skuldlaust og hvar stendur Ísland í þessum málum?
  156. Hvað er vegið meðaltal fjármagnskostnaðar?
  157. Hvað er Tobin-skattur? Yrði hann skaðlegur fyrir heimsbyggðina?
  158. Er talað um framlegð við sölu á þjónustu (það er útseldri vinnu)?
  159. Hversu hátt hlutfall er tekjuskattur einstaklinga af allri skattheimtu ríkissjóðs og hver yrðu áhrif þess að fella hann niður?
  160. Hvað kostar gull?
  161. Hvað þýðir SDR í gengisskráningu og hvernig er gengi þess fundið?
  162. Hvað þýðir „skortstaða“ í viðskiptum?
  163. Hvað heitir egypski gjaldmiðillinn?
  164. Hvað er „fé í húfi“?
  165. Hagnast Kínverjar meira en Bandaríkjamenn á viðskiptum þjóðanna?
  166. Hver er NEP-stefnan?
  167. Hvað er víkjandi lán?
  168. Hvað er vísitala?
  169. Er Suður-Afríka næstríkasta land í heimi?
  170. Hvað eru mörg fyrirtæki á Íslandi?
  171. Hversu mikils virði er ein íslensk króna í dag miðað við eina krónu árið 1935?
  172. Hvaða fyrirtæki er fjölmennast á Íslandi? En í heiminum?
  173. Hver var meðalhagvöxtur á Íslandi á tuttugustu öld?
  174. Hvaða gjaldmiðill er verðminnstur?
  175. Hvaða leiðir eru mögulegar til að fjármagna viðvarandi viðskiptahalla?
  176. Er viturlegt að fjárfesta í evrum?
  177. Hvað er kaupmáttarjafnvægi (PPP)?
  178. Hvað er eitt mexíkóskt pesó margar krónur?
  179. Hvað er blandað hagkerfi?
  180. Hvað er mikið til af íslenskum seðlum og myntum?
  181. Hvað er hagvöxtur?
  182. Hvað er J-ferill?
  183. Hvað er rúpía margar krónur?
  184. Er munur á alþjóðafyrirtæki og fjölþjóðafyrirtæki?
  185. Hverjar eru meðaltekjur á Íslandi, Indlandi, í Mexíkó, Nígeríu, Sviss, Noregi og Bandaríkjunum?
  186. Hver er þumalputtaregla Canakaris?
  187. Hvað er leikjafræði?
  188. Vilja ekki allir Íslendingar hafa hraðlest á milli Keflavíkur og Reykjavíkur?
  189. Hversu lengi getur hækkun á hlutabréfum fyrirtækja haldið áfram? Endar ekki með því að eitthvað springur?
  190. Hvað eru jaðarskattar?
  191. Hvert er hlutfall launakostnaðar af heildarútgjöldum fyrirtækja annars vegar og opinberra stofnana hins vegar, að meðaltali?
  192. Hvað er mikið af peningum á jörðinni?
  193. Er til algilt líkan til að spá fyrir um verðbólgu?
  194. Hve ríkir eru Íslendingar miðað við aðrar þjóðir?
  195. Hafa risafyrirtæki eða vestræn samfélög hag af því að önnur ríki eða fólk búi við skort og ánauð?
  196. Hvað myndi gerast ef gjaldmiðill eins og peningar yrði að öllu leyti lagður niður?
  197. Má búast við því að Netið breyti eðli og verðgildi peninga og annarra fjármuna? Gæti aðgengi manna, til dæmis fátækra þjóða, að peningum aukist með tilkomu Netsins?
  198. Stjórnar græðgi hlutabréfaverði?
  199. Hvert er íslenska starfsheitið fyrir það sem heitir á norsku „markedsøkonom“?
  200. Hvers vegna er rjómi dýrari en mjólk?
  201. Hvað felst í gjaldstefnu?
  202. Hvað er kvótakerfi?
  203. Af hverju eru loftsteinar verðmætir?
  204. Hvað eru hlutabréfavísitölur?
  205. Hvað er kaupmáttur launa? Hvernig er hann mældur?
  206. Hvernig er best að haga fjármagnsskipan fyrirtækja almennt?
  207. Hvernig er tekið tillit til beinna og óbeinna skatta við mat á launaþróun?
  208. Hver eru heildarútgjöld Íslendinga til hitaveitu á ári?
  209. Hvað er grávirði fyrirtækja?
  210. Hvernig er best að lágmarka áhrif gengisbreytinga á kostnað af láni sem tekið er í erlendum gjaldmiðlum?
  211. Hvað er diffrun og hvernig get ég notað hana í rekstri?
  212. Hvað er framlegð?
  213. Hvernig er einfaldasta skýringin á verðbólgu og hvað er „mínus“-verðbólga?
  214. Hvers vegna er munur á kaup- og sölugengi gjaldmiðla?
  215. Hvaða hlutabréf er best að kaupa?
  216. Skipta launahækkanir höfuðmáli í þróun verðbólgu og þá hvers vegna?
  217. Hvað er heimsframleiðslan mikil, mæld í krónum?
  218. Hvaða áhrif hefur verðbólga í framtíðinni á þann sem kaupir fasteign á lánum?
  219. Hver fann upp peningana?
  220. Hvað er sokkinn kostnaður?
  221. Eykst peningamagn í umferð með tilkomu greiðslukorta?
  222. Er líklegt að lækkun á tekjuskattshlutfalli auki skatttekjur ríkissjóðs?
  223. Hvað er átt við með umframbyrði skatta?
Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Hrönn Ólína Jörundsdóttir

1978

Hrönn Ólína Jörundsdóttir er sviðsstjóri Mæliþjónustu og rannsóknarinnviða hjá Matís. Hún hefur stundað fjölbreyttar rannsóknir á mismunandi mengun, meðal annars á málmum og þungmálmum í íslensku umhverfi og matvælum, heildarútsetningu Íslendinga fyrir þungmálmum, áhrifum skipasiglinga á viðkvæmum norðurslóðum og magn plastagna sem sleppa út í hafið kringum landið.